Hapklaar

BewustZijn Online

Esther ter Hart

Bij Ayurvedische voeding denk je misschien aan exotisch eten, vooral omdat Ayurveda uit India stamt. Maar deze manier van koken en eten gaat vooral over hoe je met voeding je gezondheid optimaal kunt ondersteunen.

 

Ook als je gewend bent aan de Hollandse pot kun je vanuit Ayurveda lekker en gezond eten maken!

 

Esther ter Hart

____________________________________

Introductie Ayurvedische voeding

 

Bij Ayurvedische voeding denk je misschien aan exotisch eten, vooral omdat Ayurveda uit India stamt. Maar deze manier van koken en eten gaat vooral over hoe je met voeding je gezondheid optimaal kunt ondersteunen. Er wordt veel aandacht gegeven aan hoe je lichaam werkt, met name je spijsvertering. Brandt dat vuurtje goed? Of juist te langzaam of te snel? Ayurveda deelt mensen in naar drie groepen: heb je overwegend aarde en water, meer vuur of een overmaat aan lucht en ruimte in je systeem? Bij een teveel aan aarde en water kom je gemakkelijk aan en dat kan doorslaan naar een te hoog lichaamsgewicht. Wat zou je daar vanuit Ayurveda gezien aan kunnen doen? In de eerste plaats voedsel dat veel aarde en water bevat (zogenaamde ‘zware’ voeding) vervangen door wat lichters. En breng meer vuur in je lijf, zodat alles dat zwaar is beter kan verbranden. Hiervoor kun je specerijen als zwarte peper of kaneel gebruiken. Ook als je gewend bent aan de Hollandse pot kun je vanuit Ayurveda lekker en gezond eten maken!

Ben je iemand met veel vuur in je spijsvertering en je lichaam - en soms ook in je geest! - dan kun je dat vuur verminderen door te pittig eten te vermijden en minder alcohol (vuurwater!) tot je te nemen. Daarnaast is het van belang de consumptie van zure voeding, zoals azijn, yoghurt en citrusvruchten, te verminderen. Of stel dat je veel lucht in je systeem hebt, wat zich onder andere uit in winderigheid, pas dan je eetpatroon aan in de richting van juist wat meer compacte voeding met veel warmte en sappigheid. Zo zijn er nog veel meer eenvoudige en zeer werkzame tips.

 

De afgelopen paar jaar is er veel veranderd in mijn kijk op Ayurveda en gezonde voeding. Voorheen dacht ik daarbij vooral aan Indiase vegetarische gerechten en een lijstje met wat ik niet zou mogen eten. Maar tijdens de opleiding ‘Ayurvedische Voeding en Voedingsleer’ ben ik veel dichter bij het dagelijks leven gekomen. Door mijn gezin met 3 kinderen heb ik ervaren hoe makkelijk het kan zijn om iedereen recht te doen aan tafel zonder dat ik voor ieder apart sta te koken. Ik vind het erg leuk dit enthousiasme te delen en kijk ik graag samen met mensen die klachten ervaren rondom hun spijsvertering naar hoe we hun voeding kunnen aanpassen opdat ze zich weer fijner gaan voelen. Extra leuk omdat het niet meer hoeft te kosten, want een gezonder voedingspatroon blijkt meestal niet duurder te zijn.

 

Ayurveda is een al duizenden jaren gezond werkend systeem in India, ontstaan in een tijd waarin de natuur in al zijn puurheid ervaren kon worden. De klassieke Ayurveda is gebleven zoals het was en er zijn er nog steeds klinieken en artsen die bewijzen hoe je met Ayurveda kunt genezen van klachten. In december ga ik samen met mede-geinteresseerden zo’n kliniek in India bezoeken, om verdere kennis op te doen over het ondersteunen van mensen met verschillende aandoeningen door juiste voeding. Ik wil graag meer leren over de verschillende kwaliteiten van voeding en de bereiding ervan, zodat ik het kan vertalen naar onze westerse grondstoffen en achtergrond, want ik maak het geleerde graag toegankelijk voor alledag en iedereen. Oók voor kleine budgetten en/of als je alleen bij een gewone supermarkt je boodschappen haalt.

 

Wie dit aanspreekt nodig ik hartelijk uit om in september deel te nemen aan de opleiding Ayurvedische Voeding en Voedingsleer 1 aan de Academy of Ayurvedic Studies. Deze duurt een half jaar en biedt naast een goede basiskennis over de Ayurvedische voedingsleer ook praktijk in de vorm van kookdagen.

 

____________________________________

 

Het wonder van KKV thee

 

Vaak zijn het de kleine dingen die waardevol zijn. Het is niet altijd makkelijk om ze te herkennen, want we zien ze over het hoofd of wuiven ze weg als zijnde onbelangrijk. Maar met deze Hapklaar wil ik ieder die dit leest een simpele handreiking bieden om het lichaam te reinigen, de spijsvertering te stimuleren (door betere omzetting en minder afvalstoffen) en een teveel aan vocht af te voeren. Dat zit allemaal vervat in deze thee, die goed is voor alle basisconstituties; dus voor Vata, Pitta én Kapha.

 

KKV staat voor koriander, komijn en venkel. Deze specerijen worden veel gebruikt in Ayurveda, zowel in de keuken als medicinaal. KKV thee wordt door Ayurveda practitioners regelmatig ingezet om mensen met een zwakke of veranderlijke spijsvertering te helpen. Het spijsverteringsvuur, agni genoemd, is erg belangrijk binnen Ayurveda omdat de staat van je agni bepaalt hoeveel voedingsstoffen je kunt absorberen en omzetten. Als je agni uit balans is, veroorzaakt dat een opgeblazen gevoel, constipatie of maagzuur. Sterker nog: bijna alle ziekten zijn een gevolg van een verstoorde agni, dus het gezond en sterk houden van de spijsvertering is de sleutel tot gezondheid. Het mooie van deze kruidencombi is dat elk van de specerijen de balans in onze agni herstelt, of die nu te hoog, te laag of onregelmatig is.

Als je merkt dat je spijsvertering niet zo lekker loopt, maak dan eens een thermos met deze thee en drink hem in kleine slokjes gedurende de dag. Het werkt snel en is zo natuurlijk als een medicijn maar zijn kan!

 

Zo maak je het klaar

Doe een halve theelepel komijn, een halve theelepel koriander en een halve theelepel venkelzaad in een vijzel. Kneus de zaden een beetje. Als je geen vijzel hebt laat je ze heel. Breng de zaden samen met 4 koppen water aan de kook. Laat 10 minuten zachtjes doorkoken, met het deksel op de pan. Giet vervolgens de thee met zaadjes en al in een thermoskan.

____________________________________

 

Honing

 

Honing wordt in het Sanskriet madhu genoemd: de perfectie van zoet. Het is vele malen zoeter dan andere zoetstoffen die in de natuur voorkomen, maar effectueert onze suikerspiegel minder dan andere suikers doordat het vele enzymen en mineralen bevat. Volgens Ayurveda is honing zowel voeding als medicijn.

Honing heeft namelijk krachtige therapeutische eigenschappen, zoals bijvoorbeeld een antischimmel- en een antibacteriële functie. Verder wordt het wereldwijd gebruikt bij huidproblemen en verwerkt in hoest- en longmedicijnen vanwege zijn slijmoplossende werking. Wist je dat het eten van lokaal geproduceerde honing kan helpen bij hooikoorts en astmaproblemen? En al duizenden jaren wordt honing toegepast in verjongingskuren, omdat het ons reproductiesysteem voedt.

 

Kijkend naar honing als voeding, moet er direct iets van mijn hart. Het is namelijk alleen rauw, onbewerkt en onverhit geschikt voor consumptie. Nooit warmer dan 55 graden Celsius laten worden dus - let hierop als je het gebruikt in dranken en baksels. Door verhitting ontdoe je de honing niet alleen van zijn rijke enzymen en mineralen, maar ook verteert het erg langzaam. Het gevolg is dat zijn moleculen als lijm worden. Dat creëert ama. Ama is een Ayurvedisch begrip dat het beste vertaald wordt met ‘afvalstof’ of ‘dat wat niet verteerd wordt’. Dit wordt beschouwd als de oorzaak van veel ziekten. Verkeerde voedselcombinaties produceren ama, maar verhitte honing is een van de meest lastige om weer uit je lichaam te krijgen.

 

De conclusie? Rauwe honing is nectar en verhitte honing is gif. Goed om te weten als je het advies hebt gekregen dat je suiker beter kunt vervangen door honing. Verder is de meeste honing die je in de supermarkt koopt verhit en/of geproduceerd door bijen die slechts suikerwater te eten hebben gekregen. Als resultaat zit in zo’n potje een vorm van suikerstroop. Ga liever op zoek naar lokale bijenhoning die levende enzymen bevat, evenals propolis en minieme hoeveelheden pollen. Kijk maar eens in biologische winkels of op de weekmarkt.

 

Wil je er meer over weten? Een prachtig boek over honing en de veelzijdige werking ervan vind ik ‘Honey and Dust, Travels in Search of Sweetness’ door Piers Moore Ede. Het leest als een roman en raakt het hart.

Geavanceerd Ayurvedisch is het artikel ‘Therapeutic uses of honey in Ayurveda’ van dr. Krishna. Voor de wetenschappers onder ons is hier een onderzoek te vinden over verhitte honing, al dan niet in combinatie met ghee.

 

Recept

En dan volgt hier een recept met honing om een voorjaarsverkoudheid uit de weg te ruimen. Dit drankje is als een thee, je kunt er 2 of 3 keer per dag een kop van drinken. Heilzaam en lekker!

 

Recept voor 1 flinke kop:

Rasp ¼ theelepel verse gember en kneus 8 basilicumblaadjes. Neem 2 peperkorrels, 2 kardemomzaadjes, ½ theelepel kurkumapoeder, 2 kruidnagels en 5 verse muntblaadjes. Kook een grote kop water samen met bovenstaande ingrediënten. Laat afkoelen tot iets boven lichaamstemperatuur, zeef het en voeg 1 theelepel honing toe.

____________________________________

Gekruid

 

Kruiden en specerijen nemen een belangrijke plaats in binnen de Ayurveda, want ze bevorderen de enzymproductie en zorgen voor het behoud ervan. De basis voor een goede gezondheid is een goede spijsvertering; de vraag is of we onze gezonde voeding ook naar behoren kunnen verteren en om kunnen zetten opdat ons lichaam goed functioneert. Kruiden en specerijen zijn sleutels tot het stimuleren en reguleren van een goede Agni (= verbrandingsvuur).

 

Wat is het verschil tussen een kruid en een specerij? Specerijen zijn meestal wortels, zaden, en boombast, heel of in poedervorm. Denk aan gemberwortel, venkelzaad en kaneel. Verse of gedroogde bladeren of bloemen zoals laurierblad of Japanse kers worden kruiden genoemd.

Het leren koken met specerijen ervaar ik als leuk en leerzaam. Feitelijk is het zowel een kunst als een wetenschap, want niet alleen haalt het juiste gebruik van kruiden de fijne smaak van een gerecht naar boven, het is bovendien interessant hoe je een maaltijd gericht voor iemand kunt kruiden zodat zijn of haar spijsvertering wordt ondersteund. Dat merk je meteen doordat je je na zo’n maaltijd optimaal voelt. En ja, voor iedereen geldt weer iets anders. De een is kouwelijk en gebaat bij verwarmende, pittige soepen met idem kruiden, terwijl een ander behoefte heeft aan juist zachtere smaken. Natuurlijk spelen de seizoenen ook mee, net als het tijdstip van de dag. Zo wordt een kruidenkastje net een schilderspalet, want door telkens andere combinaties van specerijen zorg je voor nieuwe fijne smaken.

 

Iets lekkers waaraan we ons in de wintertijd tegoed kunnen doen, is een kruidkoek. Hieronder volgt een recept en het leuke is dat je hem maakt met je zelfbedachte specerijenmengsel. Denk hierbij aan nootmuskaat, gemberpoeder, kardemompoeder, kaneel, kruidnagelpoeder, gemalen steranijs of anijszaad, korianderpoeder en gemalen venkelzaad. Elke combi geeft een eigen smaakbeleving, dus laat je verrassen! Gebruik 6 theelepels van de door jou gekozen specerijen. Van kaneel, kardemom en gemalen venkelzaad kun je wel 2 theelepels nemen; bij kruidnagel en nootmuskaat is 1 theelepel genoeg vanwege hun smaak en eigenschappen. Wist je dat deze koek behalve dat hij heerlijk smaakt ook verwarmend is en goed tegen verkoudheid? Plus dat je spijsvertering ondersteund wordt.

 

 

Recept kruidkoek

250 gram roggemeel

150 gram zelfrijzend bakmeel (dit kun je ook zelf maken door 1 theelepel baking soda bij gewone bloem te voegen)

150 gram ruwe rietsuiker of biologische palmsuiker

2,5 eetlepel maple syrup

10 gram (wijnsteen)bakpoeder

6 theelepels specerijen naar keuze, zie tekst

400 ml volle melk

100 gram rozijnen (optioneel)

snuf zout

 

Meng roggemeel, bloem, suiker, bakpoeder en specerijen door elkaar in een grote kom. Verhit de melk in een pannetje tot ie bijna kookt, voeg de maple syrup eraan toe en roer door. Giet de zoete melk in het meelmengsel en mix alles goed tot je een mooi egaal beslag hebt. Vet een cakeblik in en bestuif het met bloem. Schenk het beslag in het blik en bak de cake ca. 70 minuten in een voorverwarmde oven op 160 graden. Na het bakken de koek uit het blik halen en op een rooster helemaal laten afkoelen voor het aansnijden. Omdat er geen vet in de koek zit, kun je hem lekker met boter besmeren, net als ontbijtkoek.

____________________________________

Indiase lasagne

(een ovenschotel voor 15 personen - laten we vrienden en familie uitnodigen!)

Voor deze feestmaand heb ik een verrassend recept voor een ieder die het leuk vindt om wat extra aandacht te geven aan een bijzonder heerlijke maaltijd. Ik kreeg het zo’n 15 jaar geleden van een oude vriendin en ben nog steeds blij met dit combinatiegerecht van 3 bestaande recepten uit de Indiaas-vegetarische keuken. Door het gebruik van specerijen en haar rijke smaak laat het zich goed lenen voor feestelijkheden. Ayurvedisch gezien heeft dit gerecht de kwaliteiten warm, zwaar, olieachtig en zacht. Dat maakt dat het de Vata dosha in balans brengt. Vata is sterk aanwezig in deze tijd van het jaar, waarin het koud, winderig en vochtig is. Deze maaltijd is echt comfort-food, zoals het in westerse termen wordt genoemd; niet moeilijk te maken, maar het vraagt wel wat tijd. Serveer met chapati’s, rijst of een ander graan naar keuze en een salade.

 

Zet twee grote ovenschalen klaar. Het gerecht bestaat uit gekruide panir, tomatensaus en aubergine pakora’s (gefrituurde aubergine in een deegkorstje van gekruid kikkererwtenmeel).

 

Panir

In Hapklaar van september heb ik uitgelegd hoe je panir maakt (zie hieronder!). Maak panir van 3 liter melk en ongeveer ¾ liter yoghurt. Bewaar de wei. Laat de panir even uitlekken en mix hem na een klein uurtje in de keukenmachine of met de staafmixer. Doe er net zoveel wei bij totdat het een dikke saus wordt. Voeg aan deze saus toe:

 

1 theelepel zout (of iets minder naar smaak)

½ theelepel asafoetida (ookwel hing genoemd en te verkrijgen bij toko of Hindoestaanse winkel)

½ theelepel kurkuma (geelwortel)

½ theelepel vers gemalen zwarte peper

3 eetlepels verse korianderblaadjes

4 eetlepels melkpoeder (dit vind ik een lastig ingrediënt omdat ik niet graag melkpoeder uit de supermarkt gebruik. Probeer een biologische variant te vinden en lukt dat niet, laat het dan weg. Melkpoeder geeft dit gerecht weliswaar een mooi krokant korstje, maar zonder kan ook.)

Mix alles goed door elkaar.

 

Tomatensaus

15 tomaten

1 eetlepel ghi Onno: hier link naar Hapklaar nr. 13

2 eetlepels pancha masala (panch betekent 5, kruidenmix zie onderaan recept)

2 eetlepels suiker (ik gebruik het liefste de biologische palmsuiker van Arenga, te koop bij Jumbo)

1 theelepel kurkuma

1 theelepel zout (of iets minder naar smaak)

 

Ontvel de tomaten nadat je ze 5 minuten in een pan met bijna kokend water hebt gelegd. Mix ze in een blender of keukenmachine. Verhit de ghi in een pan en bak de pancha masala op halfhoog vuur gedurende ongeveer 1 minuut. Voeg dan voorzichtig - het kan spetteren - de tomaten toe. Doe de suiker, kurkuma en het zout erbij. Kook de saus in tot hij wat dikker wordt, zo’n 10 minuten zonder deksel en regelmatig roerend.

 

Aubergine pakora’s

2 grote aubergines

 

Voor het beslag:

50 gram bloem

50 gram kikkererwtenmeel (ookwel besan genoemd, toko)

1 theelepel zout (of naar smaak)

1 ½ theelepel kalonjizaad

½ theelepel kurkuma

koud water

ghi om in te frituren (let op: ghi waarmee gefrituurd is kun je niet meer gebruiken om in te bakken. Zeven en in een potje bewaren dus voor de volgende keer dat je gaat frituren.)

 

Snijd de aubergines in plakken van ½ cm. Maak het beslag voor de pakora’s, een mooi pannenkoekenbeslagje, niet te dik en niet te dun. Verhit de ghi om te frituren in een wok of frituurpan. Haal de plakken aubergine door het beslag en frituur ze aan beide kanten totdat ze goudbruin en gaar zijn. Laat uitlekken op keukenpapier.

 

Verdeel de pakora’s in een laag over de bodem van de ovenschalen, doe er de tomatensaus overheen en tot slot de panirsaus. Zet de ovenschalen in een voorverwarmde oven en laat het gerecht een half uur tot drie kwartier op 230 graden bakken, of totdat er een mooi gekleurd korstje op zit. Laat even wat afkoelen voordat je er stukken uit snijdt.

 

Panch masala

1 theelepel komijnzaad

1 theelepel venkel of anijszaad

1 theelepel mosterdzaad

1 theelepel kalonjizaad

½ theelepel fenegriek, grof gemalen

Meng deze specerijen in een potje samen.

Alle ingrediënten zijn verkrijgbaar in de (bio)supermarkt, toko of hindoestaanse winkel.

 

____________________________________

Ghee: essentieel powerfood!

 

Met plezier schrijf ik over ghee: zuiver botervet; boter waarvan het melkbestanddeel is weggehaald. Ghee is een al heel oud en gewaardeerd product dat mensen voedt, reinigt en vanbinnen doorsmeert. En een vervoermiddel voor ondersteunende kruiden, omdat kruiden die samen met wat ghee ingenomen worden gemakkelijker en dieper in onze weefsels terecht komen. Dus als je thuis je keukenspecerijen bakt in ghee, krijg je behalve een heerlijke smaakervaring de heilzame werking van de specerijen als bonus. Ik beschouw ghee als een essentieel powerfood.

 

Een aantal voordelen en kwaliteiten van ghee

Ghee is geweldig om mee te koken. Het heeft een hoog verbrandingspunt waardoor je er prima in kunt bakken en zelfs frituren zonder dat het ranzig wordt en vrije radicalen vormt;

 

• Ghee bederft niet en hoeft niet in de koelkast bewaard te worden;


• Ghee heeft een boterachtige smaak zonder dat het melk bevat. De boter is ontdaan van het melkbestanddeel en onzuiverheden zijn verwijderd. Mensen met een lactose intolerantie hebben meestal geen problemen met ghee;


• Ghee is rijk aan vitamine A en E, de in olie oplosbare vitaminen;


Ghee heeft een antioxidant met anti-virale eigenschappen als hij is gemaakt van

boter waarvan de koeien gevoed zijn met gras;


• Ghee voedt en sterkt het immuunsysteem zonder dat je ervan aankomt;


• Ghee bevat onstekingsremmers en blijkt kankerwerend;


Ghee heeft een reinigende werking op het lichaam doordat het afvalstoffen die

alleen in vet oplosbaar zijn aan zich bindt waardoor je die kunt uitscheiden;


Binnen de Ayurveda wordt ghee beschouwd als zeer sattvische voeding. Sattvisch eten bevordert positiviteit, groei en bewustzijnsverruiming.

 

Graag even aandacht voor een citaat uit 'The complete book of Auruvedic Home remedies' geschreven door dr. V. Lad: 'Een noot die ik hier wil plaatsen is dat ghee voor de meeste mensen aan te raden is. Toch moeten mensen met hoge suiker-en cholesterolwaarden in hun bloed ermee oppassen. Zij kunnen ghee beter vervangen door lijnzaadolie, dat ook goed doorsmeert en daarnaast vetzuren bevat dat cholesterolwaarden doet dalen.'

 

Ghee is niet moeilijk te maken. Op mijn aanrecht staat standaard een pot en steeds als ik het gebruik ervaar ik de weldaad ervan.

 

Hoe je het maakt

Gebruik het liefst ongezouten biologische boter. Verminder het oorspronkelijk gewicht van de boter met een tiende om ongeveer de uiteindelijke hoeveelheid ghee te berekenen. Meestal gebruik ik 1 kg boter, daarvan houd ik een mooie medium weckpot ghee over. Het hele proces duurt ongeveer een uur per kg boter.

 

Smelt de boter in de pan boven een niet te hoge vlam. Als het oppervlak bedekt is met wit schuim draai je de vlam zo laag mogelijk. Laat de boter zachtjes koken zonder deksel. Niet roeren! Verwijder met een schuimspaan de vaste melkdeeltjes die aan de oppervlakte komen drijven. Je zult merken dat dit gemakkelijker gaat als het schuim na een poosje een hard korstje vormt. De ghee is klaar als hij helder goudkleurig is en als je op de bodem een aangekoekt laagje ziet zitten. Voordat dit laagje te donker wordt, giet je de ghee af in een hittebestendige pot met een kaasdoek in een zeef erboven. Zo blijven de onzuiverheden en de aangebakken stukjes op de bodem van de pan in de kaasdoek achter. Laat zonder deksel afkoelen tot kamer-temperatuur.

 

Bewaar je ghee buiten de koelkast. Aangezien er geen melkdeeltjes meer in zitten die kunnen bederven, kun je hem op een koele droge plaats jarenlang goed houden.

De vaste melkdeeltjes die je van de boter hebt geschept en het aangekoekte op de panbodem zijn erg lekker door soep en sauzen, gekookte groenten of granen. Niet weggooien dus!

 

____________________________________

 

Over het wonder dat Panir heet

 

Er zijn van die gerechten die zo heerlijk, simpel en gezond zijn, dat ik mijn neiging om huis aan huis recepten door de brievenbus te gaan doen nog maar net kan onderdrukken. Deze zomer kookte ik samen met een paar even gepassioneerde collega’s voor grote groepen mensen. Het was op een mooie plek op het Franse platteland, waar groenten in overvloed uit de biologische tuinen richting keuken werden gedragen. We bereidden vegetarische menu’s. Bij het terrein hoorde een geiten-en koeienboerderij; van de verse melk werd daar dagelijks yoghurt, kaas en kwark geproduceerd. Fantastisch voor ons als kookteam, want van die volle melk kun je ook in een handomdraai verse kaas maken. Deze kaas, duizenden jaren geleden ontdekt in het oude India, heet panir en wordt inmiddels door de hele wereld omhelsd. Het is een zacht wit product met een volle smaak en toch neutraal, waardoor hij eenvoudig te kruiden is. Panir smelt niet als je hem bakt en past bij oneindig veel gerechten zoals (pasta)ovenschotels, geroerbakt door groenten, in curry’s, in blokjes zoals je tofu klaarmaakt of je maakt je eigen panirburger. Mijn ervaring is dat kinderen er dol op zijn en een andere leuke bijkomstigheid is dat het erg goedkoop is. Panir is kortom een puur, gezond, lekker en gemakkelijk gerecht, dat als uitstekende eiwitbron vlees, vis en tofu met glans vervangt.

 

Recept

Benodigdheden voor 250 gr. panir (voor 4 personen):

2 liter volle melk

5 dl. yoghurt

 

Bereidingswijze

Spoel een pan met een dikke bodem om met koud water, want dit voorkomt aanbranden van de melk. Melk in de pan doen en rustig aan de kook laten komen. Ondertussen maak je een vergiet klaar door er een kaasdoek in te leggen die over de randen hangt. Zet het geheel in een pan om de wei straks op te vangen. Als de melk omhoog komt, roer je er langzaam de yoghurt doorheen. Laat de melk weer aan de kook komen. De panir scheidt zich nu als kleine witte sponsjes van de geelgroene, doorzichtige wei. Als de wei niet helemaal helder wordt, kan er nog een beetje yoghurt bij. Dan schenk je de pan leeg in het vergiet met kaasdoek.

Zelf knoop ik de doek dicht en ik hang hem in de boom in mijn tuin, maar aan de kraan kan ook. De panir is na een uurtje klaar om verwerkt te worden. Hoe langer je de kaas laat hangen, hoe steviger hij wordt. Snijd je panir in plakken of blokjes en bak hem zachtjes rondom goudbruin in boter of ghi als je dat hebt (daar schrijf ik graag de volgende keer meer over).

 

PS: Gooi de wei niet weg! Het is een waardevol voedingsmiddel vanwege de mineralen en enzymen die erin zitten en een goede basis voor soep en saus. Of kook je pasta of granen er eens in. Dat geeft een heerlijk zachte, romige en licht zure smaak.

 

____________________________________

Ayurveda en suiker

 

Wie heeft er geen haat-liefde verhouding met suiker? We verlangen naar zoet, maar we verafschuwen de supermarktschappen vol met geraffineerde suikerproducten. Er zijn veel trendy diëten die suiker drastisch terugbrengen of helemaal weglaten uit de dagelijkse voeding. Benieuwd naar het antwoord van Ayurveda hierop ben ik op zoek gegaan. Kunnen we op een holistische manier de vraag naar zoet van ons lichaam bevredigen?

 

Van alle zes de smaken: zoet, zuur, zout , scherp, wrang en bitter, is zoet de meest belangrijke en daarvan kan het meest worden gegeten. Zoet is verbonden met de elementen aarde en water, dat wat ons voedt, want al onze lichaamsweefsels (behalve het botweefsel) zijn hoofdzakelijk opgebouwd uit deze elementen. En ook de subtiele essentie van ons immuunsysteem, dat wat de Ayurveda ‘ojas’ noemt, wordt gevoed door de smaak zoet.

 

Zoet stimuleert onze geest en stilt honger en dorst. Nog belangrijker is dat de smaak zoet, mits gegeten in de juiste hoeveelheden, positieve emoties genereert zoals blijdschap, vrolijkheid, kalmte en liefde.

Ayurveda bedoelt met zoete voeding, voeding die van nature zoet (of neutraal-zoet) is, zoals ghee, melk, tarwe, rijst, zoet fruit, sommige groenten zoals pompoen en zoete aardappel, biet, wortels, maar ook dadels, honing en suiker. Waar Ayurveda verschilt van de westerse benadering van suiker is dat onderscheid gemaakt wordt tussen verschillende suikers. Zo is honing bijvoorbeeld zoeter dan suiker en verhittend. Jaggery (ongeraffineerd product van suikerriet of het sap van de dadelpalm) is zoet en verwarmend, heeft een verzwarend en versterkend effect op het lichaam. Ahornsiroop is zoet en verkoelend; een voedzame en natuurlijke suiker.

 

Geraffineerde suikers zijn over-stimulerend en hebben een verstorend effect op lichaam en geest. Ze produceren ziekteverwekkers en ze verzwakken ons immuunsysteem.

 

Heel handig is dit lijstje van natuurlijke zoete voeding:

Zaden: pompoenpit, zonnepit, lijnzaad en sesamzaad

Kruiden en specerijen: koriander, venkel,anijs,vanille, kardemom, kaneel (reguleert de bloedsuikerspiegel!), gember

Olie en vet: ghee, boter, amandelolie, avocado-olie, kokosolie, olijfolie, sesamolie, zonnebloemolie

Noten: alle hebben een zoet effect op ons lichaam.

Peulvruchten: alle hebben een zoete, maar ook licht wrange smaak. Voor de meest optimale vertering kun je het beste voor mungbonen en adukibonen kiezen.

Granen: amarant, gerst, boekweit, gierst, haver, quinoa, vooral basmati rijst, tarwe en spelt

Zuivel: boter, kaas, slagroom, melk, eieren en panir (verse kaas die je goed zelf kunt maken, zie voor het recept http://bewustzijnonline.nl/rubrieken/hapklaar%206.html)

Vlees: rundvlees, kip, eend, kalkoen, zoetwater vis, varkensvlees

Groenten: asperges, biet, wortel, komkommer, maïs, venkel, sperziebonen, prei, okra, zwarte olijven, ui, pastinaak, zoete aardappel, pompoen

Fruit: alle rijpe zoete vruchten, vooral dadels,abrikozen, rozijnen, peren, pruimen, mango

Zoetmakers: honing, jaggery, graan siropen, molasse ,ruwe rietsuiker, kokosbloesemsuiker en palmsuiker

 

Waar het om gaat is dat je weet welke suikers je eet. Kies liever voor de ongeraffineerde en de meest natuurlijke vorm ervan. Let daarbij op een gebalanceerde hoeveelheid.

 

 

Recept van heerlijke dadeldelights

- 150 gr cashews, amandelen en/of hazelnoten (maak je eigen mix)

- 200 gr zachte dadels zonder pit

- geraspte kokos

 

Bereidingswijze

1 theelepel sinaasappelschil of 1 theelepel kardamom of wat rozenwater

Maal de noten samen met de dadels in een keukenmachine. Draai er kleine balletjes van (ongeveer zo groot als een walnoot) en rol die door de kokos. Heerlijk voor bij de thee of als tussendoortje. In India serveren ze deze sweets samen met de warme maaltijd!

 

____________________________________

 

Saai!?

 

Soms sta ik op met een zwaar gevoel in mijn lijf, zelfs na een goede nachtrust. Alsof er een dot watten in mijn hoofd zit die niet weg wil, ook niet met een douche. Zoals vanmorgen. Ik weet wel waar het aan ligt: volop in vakantiestemming heb ik het niet zo nauw genomen met mijn eetritme en me genietend tegoed gedaan aan erg veel lekkers. Fijn dat er vakantie is, maar ik vind het even fijn als het weer gewoon wordt. Ik hou van het ritme van de dagen en de seizoenen.

 

Voor mijn werk ben ik veel met voeding bezig. Ik kook graag met en voor mensen en dat maakt het soms lastig er even afstand van te nemen. Toch probeer ik een dag in de week saai te eten; om mijn spijsvertering rust te geven én te stimuleren; met name om alsnog ama (onverteerde etensresten in het lichaam) te verbranden. Vandaag wordt zo’n dag! Eigenlijk werkt het erg eenvoudig en hoef je niet zoveel te doen of geld uit te geven om je weer helder in je hoofd en lekker in je vel te voelen. Ayurveda zegt dat door per week één vastendag in acht te nemen veel alledaagse ziekteprocessen in de kiem gesmoord worden. Onze gezondheid is erg afhankelijk van onze levensstijl en van wat we wel en niet eten.

 

Een soep van mungbonen met groenten en specerijen is het meest reinigend - en voedend tegelijkertijd. Vandaag maak ik een pannetje, goed voor een lunch en een avondsoep. Verder drink ik gedurende de dag gemberthee en thee van komijn, koriander en venkel (zie Hapklaar nr. 19 over deze veelzijdige thee). Verder houd ik het rustig en zorg dat ik wat extra kan wandelen. Opvallend is dat ik me na zo’n dagje weer fris en dankbaar voel. En wat een herboren smaakbeleving en herwaardering voor mijn eten! Dat ook mijn opgeblazen gevoel weg is en mijn ontlasting verbetert, is heel mooi meegenomen. Door een stapje terug te zetten, wat afstand te nemen van wat we zo vanzelfsprekend vinden - namelijk dat er drie maaltijden per dag voor ons klaarstaan - ervaar ik de heilzame werking van een wekelijkse mungbonensoep-dag. Je kunt hem trouwens ook gebruiken als lekker gerecht bij een uitgebreidere indiaas-vegetarische maaltijd. Ik varieer met groenten en soms ook met specerijen naar smaak en wat ik in huis heb.

 

Basisrecept mungbonensoep voor twee personen:

 

•250 gram mungbonen (hele groene of gespleten gele)

•250 gram groenten van het seizoen

•1 eetlepel ghee of olie

•zwarte peper

•2 theelepels komijnzaad

•1 theelepel fenegriekzaad

•4 cm verse gember geraspt of zeer fijn gehakt

•2 knoflooktenen

•laurierblaadje of verse curryblaadjes (handje)

•flinke snuf asafoetida (hing)

•1,5 theelepel kurkuma

•2 theelepels komijnpoeder

•2 theelepels korianderpoeder

•zout naar smaak

 

Week de mungbonen minstens 4 uur, liefst een nacht. Was ze en doe vers water in de pan. Laat 30 tot 40 minuten koken met het laurierblaadje en doe de fijngesneden groenten er pas bij als de bonen bijna gaar zijn. Laat samen gaar worden. Verhit olie in een pannetje en bak alle specerijen behalve de poederspecerijen. Die voeg je na anderhalve minuut toe. Bak nog een minuut door en doe het mengsel dan bij de bonen en groenten. Voeg zout naar smaak toe.

Eet deze soep rustig en met aandacht, dat maakt verschil in hoe je het verteert!