interview het pelgrimsklooster
SiteLock

© BewustZijnsWerk 2019

Het Pelgrimsklooster

Interview met Mark van der Linden

Tekst en fotografie Wim Huijser



Te midden van akkers en weilanden, in wat ooit het Land van Ravenstein heette, staat het oudste Kapucijnenklooster van Nederland. Op een zandrug die de overgang vormt naar de rivierkleigronden van de Maas maakt het samen met een ander klooster en de oude parochiekerk van Velp (N-B) deel uit van een bijzondere drie-eenheid. Niet zo lang geleden werd deze locatie aan de Hertogswetering verkozen tot de stilste plek van ons land, terwijl het interieur van de kerk tot de honderd mooiste van Nederland behoort. Toen ook de tuin nog werd uitgeroepen tot de mooiste kloostertuin van het land, leek het Emmausklooster driehonderd jaar na oprichting alles in huis te hebben om hordes pelgrims aan te trekken. Maar zo eenvoudig zit de business van het pelgrimeren niet in elkaar, weet Mark van der Linden. Als ervaren marketeer trad hij een jaar of drie geleden, kort nadat de laatste Kapucijnen monniken waren vertrokken, bij het klooster in dienst om het als hét pelgrimsklooster op de kaart te zetten.


Orde der Minderbroeders Kapucijnen

De geschiedenis kent perioden van tegenslag en opleving. In 1629 kwam Kapucijn Basilius van Brugge, door Frederik Hendrik verjaagd uit Den Bosch, in de heerlijkheid Ravesteijn terecht waar voor katholieken sprake was van godsdienstvrijheid. Een aantal rijke burgers uit Grave bood hem en de bij hem aangesloten broeders een onderkomen waar in 1645 een eerste klooster werd gesticht. Volgens overlevering werd de eerste steen van het huidige klooster in 1717 gelegd. Basilius zelf was al ruim een halve eeuw daarvoor overleden. In de Franse tijd werd het klooster van de Orde der Minderbroeders Kapucijnen ontruimd en de paters hun bezittingen afgenomen. Toen Napoleon was verslagen, was het de Kapucijnen toegestaan terug te keren naar het klooster. Het aannemen van nieuwe kloosterlingen werd echter door de protestantse koning Willem I verboden. Daarmee leek het kloosterleven uit te sterven. In 1840 waren er nog maar een paar stokoude paters en broeders over. Pas toen Willem II de maatregelen van zijn vader ongedaan maakte, bloeide het kloosterleven in Velp weer op. Tot in de tweede helft van de vorige eeuw er opnieuw geen novicen meer kwamen. In 1979 werd het Emmausklooster, in samenwerking met de Clarissen van Babberich, omgevormd tot een bezinningshuis. Met het vertrek van de laatste Kapucijnen Janus Adriaans en Jacques Wijnen kwam het klooster een paar jaar geleden voor het symbolische bedrag van € 1,- in handen van een projectontwikkelaar.


Walk of Wisdom

De laatste jaren zijn vooral wandelaars van de Walk of Wisdom welkom om in het klooster te overnachten. Voor 40 euro - een speciaal pelgrimstarief - mogen ze rekenen op een eenpersoonskamer met linnengoed en een ontbijt. Voor 15 euro meer krijgen ze ook een avondmaaltijd voorgeschoteld. Dat alles met de eenvoud die behouden is gebleven van de Kapucijnen en die je van een pelgrimsklooster mag verwachten. Zoals operationeel manager Mark van der Linden zegt: ‘We serveren geen rats, kuch en bonen, maar je moet hier ook geen biefstukken verwachten.’

Omdat het Emmausklooster als enige klooster aan de route van de Walk of Wisdom ligt, vroeg Van der Linden zich af of het, met de toename van het aantal pelgrims in Nederland, geen prominentere rol zou kunnen spelen. Als kerkganger bezocht hij het klooster al jaren en daarnaast nam hij als coördinator deel aan een oecumenische gespreksgroep over spirituele onderwerpen. Zo hoorde hij van een vacature voor een operationeel manager. Solliciteren deed hij niet, maar hij wilde aan de toenmalige directie van het bedrijf dat het klooster exploiteerde wel zijn gedachten over het runnen van een klooster kwijt. Zo raakte hij verder in gesprek, met als uitkomst dat hij parttime aan de slag ging. Ondertussen werd het klooster gekocht door een projectontwikkelaar en werd de stichting Avant Spirit opgericht die huurder werd van zowel het klooster als het naastgelegen Clarahuis. Die verplichtte zich het gedachtengoed van de Kapucijnen voort te zetten. Volgens Van der Linden betekent dat ‘een plek blijven bieden waar mensen tot rust kunnen komen en van waaruit ze nieuwe stappen kunnen zetten.’


Ontmoetingsplek

Dat de stilte hier al was, paste heel mooi bij het businessmodel: vanuit een religieus-spirituele traditie pelgrims ontvangen en ruimte bieden voor retraites.

‘Pelgrims zoeken niet alleen rust en sereniteit,’ weet Van der Linden, ‘maar ook een ontmoetingsplek. Ze willen niet alleen een maaltijd en een bed. Maar als ik wacht tot die pelgrims vanzelf naar ons toekomen, dan schiet dat niet op. Ik wil dit jaar (2019) duizend en volgend jaar vijftienhonderd pelgrims binnenhalen. Mijn ambitie is om hét pelgrimsklooster van Nederland te worden. Als een overnachting van 55 euro te duur is, kunnen we ook een slaapzaal met vier stapelbedden inrichten. Pelgrims vinden dat helemaal niet erg. Dan slapen ze hier voor 15 tot 20 euro. Het gaat erom dat ik pelgrims de ervaring van het verblijf in een klooster kan meegeven. Iedereen die hier binnenkomt raakt onder de indruk van de stilte en de sfeer; dat is een meerwaarde op hun wandeling.’


Nadenken

Maar de energie die pelgrims in Velp opdoen moet ook tot nadenken stemmen, vindt Van der Linden. ‘Daar ga je anders mee om dan wanneer je alleen buiten in de natuur loopt.’ Het is duidelijk dat hij als marketeer heeft leren rekenen: ‘Als ze hier allemaal twee dagen blijven, heb ik maar de helft van het aantal bezoekers nodig. Blijven ze drie dagen, dan is het nog beter. Daarom hebben we diverse programma’s ontwikkeld om ze langer bij ons te houden. Door middel van een rustdag, een retraite of door ze een andere wandeling aan te bieden. Om het klooster hebben we een klaverblad aangelegd met vier kleinere wandelroutes. Ook werken we samen met een beroepspelgrim – iemand die leeft van het pelgrimeren – die een educatief programma heeft opgezet van vrijdagavond tot zondag. Daarin gaat het om allerlei praktische zaken als hoe pak ik mijn rugzak in als ik naar Santiago loop en hoe kom ik aan mijn overnachtingsadressen. De volgende dag gaan ze lopen, is er een maaltijd en een kampvuurtje. Zo’n sfeertje. Inmiddels hebben we hiervoor een wachtrij van honderd mensen.’


Pelgrimsklimaat

Klinkt mooi, maar het is niet genoeg om hét pelgrimsklooster van Nederland te worden. Bovendien is er nog de Pelgrimshoeve in Vessem, dé ontmoetingsplaats voor pelgrims die naar Santiago de Compostela lopen, en die wil Van der Linden beslist niet benadelen. ‘Wat wij ondernemen mag niet ten koste gaan van anderen. Maar door een wandelroute Velp–Vessem te maken, kunnen we elkaar juist versterken en een pelgrimsklimaat scheppen. Wij dragen als klooster het gedachtengoed van de Franciscanen uit, dus dit zou mooi het startpunt kunnen zijn voor pelgrimages richting Assisi en Rome. De provincie wil het religieus erfgoed wat meer op de kaart zetten en levend houden. Daarvoor moet je mensen wel een klooster laten ervaren. Als drie-eenheid met het naastgelegen voormalige klooster van de zusters Moniale Redemptoristinnen en het Vincentiuskerkje herbergt deze plek bijna tien eeuwen religieuze geschiedenis van Brabant. Daarom ben ik ook blij met het initiatief van de Provincie Noord-Brabant kloosterwandelroutes te ontwikkelen waarin wij participeren.’


Vanzelfsprekend kent Mark van der Linden de voornaamste kengetallen. Nederland telt 4000 pelgrims, zo is becijferd door het Nederlands Genootschap van Sint Jacob. ‘Maar dat betreft alleen mensen met belangstelling voor Santiago de Compostela. Er zijn er ook die naar Noorwegen of Ierland lopen, en die staan nog niet geregistreerd.

Het meest interessant voor ons zijn de pelgrims die dichtbij huis blijven. Zo heb je het Pieterpad. Is dat ook pelgrimeren? Dat hangt er maar vanaf met welk doel je op pad gaat. En nu komt het Zuiderwaterlinie Wandelpad van Grave naar Bergen op Zoom. Dat moet eenzelfde potentie krijgen. Al die wandelaars lopen hier straks over de dijk en dan is het natuurlijk wel de bedoeling dat ze ook even afslaan.’


Getijdengebed

Alles goed en wel, maar staat de ambitie om zoveel pelgrims te trekken niet op gespannen voet met de rust die beloofd wordt? Van der Linden knikt. ‘Toen ik hier drie jaar geleden begon, zag ik de eerste zomer dat alle kamers leeg kwamen te staan. De vakantiemaanden zijn niet de periode voor retraites. Toen heb ik ons op booking.com gezet. Dan leer je je gasten pas kennen. Sommigen zoeken alleen een overnachtingsadres, maar er zijn er ook die met kratten bier komen aanzetten. Daar hebben we toen toch maar een alternatief adres voor gezocht. Wij nemen om half 11 ’s avonds de kloosterstilte in acht, en drie keer per dag hanteren wij het getijdenmeditatie We zoeken niet de toerist, maar de bewuste wandelaar. Pelgrims hoef je niets uit te leggen; die snappen meteen wat hier aan de hand is. Maar een toerist wil achter alle deuren kijken. Wij hebben een pelgrimskamer waar mensen elkaar ontmoeten en in de refter wordt gegeten. Maar niemand mag elkaar in de weg zitten. Alle activiteiten die we hier organiseren zijn gericht op stilte, bewustwording en ontwikkeling. Daarmee zetten we de traditie van de Kapucijnen voort en blijft dit belangrijke cultureel erfgoed op een passende manier behouden voor de toekomst.’


Kloosterritme

Ondertussen is het Van der Linden duidelijk geworden dat deze bijzondere plek twee merknamen nodig heeft. Naast Avant Spirit voor de zakelijke markt, is het Emmausklooster ook een begrip dat niet mag worden weggepoetst, zeker niet voor wat hij de particuliere markt noemt. Maar hoe kun je een tijd bewaren die voorbij is? Als ‘engelbewaarder’ (zoals het Kapucijnenblad Kap en Koord hem onlangs typeerde) van het huidige klooster voelt Mark van der Linden zich verantwoordelijk om zowel de identiteit als het dagelijkse ritme in het klooster te bewaken. ‘Die behoefte is er. Mensen willen hier even tot rust komen en in de stilte krijgen herinneringen de ruimte. Toen de Kapucijnen weg waren kwamen we er al snel achter dat behalve het kloosterritme ook de energie wegvloeide. De ziel was eruit. Daarom hebben we in 2016 een Kapucijn gevraagd om hier weer te komen wonen en om het kloosterritme te handhaven. Daarmee werd het getijdengebed weer in ere hersteld. Dat werd voortgezet vanaf het moment dat de stichting in 2018 met een schone lei begon.’


Leren pelgrimeren

‘Pelgrimeren is hot. Daarbij is er een enorm potentieel op het grensvlak van wandelen en het echte pelgrimeren. In de hectische maatschappij waarin we leven zoeken mensen steeds meer rust. Je hoeft niet een maand aan één stuk te lopen om te pelgrimeren. Veel mensen doen dat in de weekends. Het is leren pelgrimeren. Je leert het in te bouwen in je eigen leven en met een persoonlijk doel. Iedere week, of alleen als je er zin in hebt. Wanneer je de Vierdaagse gaat lopen, bouw je dat ook voorzichtig op. Als je ontdekt wat het met je doet, komt er vanzelf een moment dat je besluit een keer een week of een maand te pakken. Als mensen de resultaten van wandelen ervaren gaan ze vanzelf verder zoeken. Je hoeft niet per se naar Santiago, en niet iedereen kan een dagetappe van 25 kilometer in de Walk of Wisdom lopen. Hoeft ook niet; wij faciliteren en brengen alternatieven aan. Vanuit dit klooster kunnen wij de hele route aanbieden, inclusief het dagelijks wegbrengen en ophalen. En als iemand dat wil ook nog met een sauna-arrangement onder het motto ‘verzorging voor lijf en ziel’.

Wij hebben lang onder de hoede van de Kapucijnen gewerkt, maar nu moeten we het zelf waarmaken. De huur, energie en personeelslasten gaan elke maand door. Daarom moeten we een flinke slag maken en onze missie goed voor ogen houden: een rustpunt zijn in een jachtige maatschappij.’

 

____________________________________

Naar het interviewoverzicht