Muziek

BewustZijn Online

Herman

De eerste keer dat ik Herman van Veen zag optreden was in de jaren ’70 te Ede, ik was samen met mijn zus. Het was de tijd van zijn plaat ‘En nooit weerom’ (helaas nooit op cd uitgebracht) met ‘Kletsnatte clowns’ en ‘Kind aan huis’ – weemoedige maar ook surrealistische liedjes. ‘De man op de bank wordt langzaam doorzichtig, ik was liever bij jou maar ik ben hier.’ Ook doorkijkjes in de wereld van de psychiatrie: ‘Ik lees op je gezicht de regels van het gesticht.’ Aan het einde van het optreden stond hij met zijn band - met onder andere Harry Saksioni, de gitarist der tederheid - zachtjes aan de rand van het podium te zingen: ‘Ede ga naar huis…’

 

Daarna heb ik hem nog zo vaak gezien dat ik de tel kwijt ben. Meestal in Carré, ook een paar jaar terug toen hij daar voor de 500e keer stond. Hij zingt, speelt viool, doet wat clowneske sketches met zijn muzikanten (intussen werkt hij alweer jaren met gitariste Edith Leers), gooit pingpongballetjes de zaal in, declameert uit eigen werk: gedichten maar ook uitzinnige verhalen over zijn familie. Toen Erik van der Wurff, meer dan 50 jaar zijn vaste pianist, overleden was, zag ik hem vastlopen in wellicht zijn meest gezongen lied ‘Liefde van later’ (oorspronkelijk van Jacques Brel) – de afwezigheid van Erik werd hem teveel. Hij deelde zijn tranen met het publiek en begon daarna gewoon aan een andere song. Al weet je intussen wel ongeveer waar hij mee komt, hij blijft verrassend door die spontaniteit en ook door zijn enorme stem die hij onverwacht luid kan inzetten. Zit je net lekker zit te zwijmelen, word je door een schreeuw weer bij de les getrokken. En altijd zijn er toegiften, waarbij je, als je een plaatsje hebt gekozen in de hoogten van Carré, kunt afdalen naar vlak voor het podium om hem nog even van heel dichtbij mee te kunnen maken.

 

Er was een tijd, zeg maar ruwweg de jaren ’80 en ’90 dat ik minder geneigd was platen van hem te kopen. Het was vooral zijn politieke correctheid, zijn hardnekkig aan de kaak stellen van misstanden, het opkomen voor minderheden die me wat teveel van het goede werden. Hollandse artiesten (denk ook aan bijvoorbeeld Robert Long) kunnen een neiging hebben tot preken al zijn ze niet religieus – de calvinistische spoken uit het verleden waren vermomd nog rond. Op zijn nieuwe cd ‘Vallen of Springen’ klinkt het wat mij betreft ook weer iets te grof: ‘De overhoop geschoten ooggetuige is breaking news / een uitgemergeld kind... onder de foto van een doodgeschoten dader...’ enzovoort. Zaken die ik wel bereid ben tot me te nemen als ik de krant opensla of naar het journaal kijk, maar ze zijn niet waarvoor ik een cd opzet. Het siert van Veen wel dat hij hier vanuit een oprechtheid mee door blijft gaan, en niet blasé of vermoeid raakt. En het is fijn dat hij daarnaast weer ruim baan geeft aan z’n speelsheid en melancholie.

 

Zijn recente werk (in 2014 kwam hij met ‘Kersvers’ en nu dus met ‘Vallen of Springen’) is opvallend fris; zijn stem – hij is inmiddels 72 – ongeschonden en zijn productie modern en op het perfecte af. Naast elektronische huppelritmes (denk daarbij aan de vroegere hit ‘Hilversum 3’) hoor je de mondharmonica en, net als in een ver verleden, de tuba. Er zijn taalpareltjes als ‘Alles doet ertoe / alles alles doet ertoe / ook wat er niet toe doet / dat doet ertoe.’ (Alles doet ertoe). Hier klinkt ook zijn spirituele kant. En het tere ‘Voor Mekaar’ dat draait om twee mensen die elkaar pas op latere leeftijd gevonden hebben: ‘Vroeger was er alleen maar nu / nu is er ook toen.’ Hier een tekst van dichter Herman de Koninck, verderop Judith Hertzberg, maar ook veel woorden van Van Veen zelf.

 

Maar luister vooral weer eens naar het oude werk zoals het album ‘Goed voor een Glimlach’, dat opgenomen is in ‘Een Keuze’ als oudste van 10 platen uit de periode 1971 – 2014. ‘Weet je hoe we vroeger, op een warme zomeravond, vaak met z’n twee gingen zwemmen in zee? Zelden zag ik later zoveel schoonheid in het water, als op zo’n avond daar aan zee met z’n twee…’.

Van Veen staat deze herfst weer tot 10 december in Carré en ik ga heen, met dezelfde oudere zus met wie ik hem voor het eerst zag. Ze begint zogezegd vergeetachtig te worden, maar Herman herkent ze nog uit duizenden.

 

N.B. ‘Vallen of Springen’ is sinds enkele weken uit, ‘Een Keuze’ al wat langer. Op de website van Carré vind je informatie over de optredens de komende tijd, en een gedicht dat speciaal voor deze reeks voorstellingen is geschreven.

 

November 2017, Dik Goudsblom

____________________________________

 

Migration Blues | Eric Bibb | 15 nummers| – €16,99

 

Iemand die me goed kent en weet dat ik me actief inzet voor vluchtelingen via www.buddytobuddy.nl vroeg me onlangs of ik Eric Bibb kende. Jazeker ken ik hem; van jaren geleden en ik zag hem optreden samen met Habib Koite. Toen al was ik geraakt door de persoonlijke benadering van de liederen die hij zong.

‘En weet je dat hij een cd heeft uitgebracht met songs over vluchtelingen, over verdreven worden, over ergens moeten wonen waar je je nog niet thuis voelt?’

De vraag van mijn vriend triggerde me direct en ik beluisterde ‘Migration Blues’. Wat een juweeltje! 15 nummers staan erop - elk met een intens verhaal. Bibb zingt met een soort zachte bluesy rauwheid, als een troubadour door zijn verhalende stijl. Hij brengt zijn boodschap met grote intensiteit: ‘Van Syrië tot Detroit, we zijn allemaal migranten, allemaal mensen die naar hetzelfde ding verlangen. Het is belangrijk om onze hand uit te reiken naar die mensen en te streven naar een betere wereld.’ Daarover gaat deze cd, die ondanks het serieuze thema fijn is om naar te luisteren en aanzet tot ontvankelijkheid voor alle mensen die huis en haard verlaten hebben om elders weer veiligheid te kunnen ervaren. Zeer de moeite waard!

 

Christina Pluhar | La Tarantella | €22,99 en Mediteraneo | €20,99

 

Hoe moet je muziek beschrijven die zo verheven is dat je het bijna niet onder woorden kunt brengen? Omdat ze zo mooi, zo allesomvattend is... Ik heb het over de muziek van Christina Pluhar. Al jaren draai ik haar cd’s zeer frequent, op alle momenten van de dag en tijdens ieder seizoen en het is daarom eigenlijk bijzonder dat ik er nu pas toe kom een aanbeveling te schrijven. Liefhebbers van oude muziek zullen zonder enige twijfel direct voor haar vallen. Maar de barokke muziek wordt door de leden van haar ensemble L’Arpeggiata zó modern uitgevoerd, dat ik vermoed dat mensen die voor de eerste keer in aanraking komen met oude muziek óók gegrepen zullen worden; verfrissend en vernieuwend als het is.

 

Neem 'La Tarantella' bijvoorbeeld - over de volksdansen die van oudsher in de laars van Italië beoefend worden. Dan weer vurig en snel als het licht, dan weer traag gepassioneerd; generaties lang. Op Facebook vroeg ik vrienden deze muziek heel kort te beschrijven. Een paar reacties: 'Uit het hart gezongen', 'Waanzinnig mooi: hart en bezieling' en 'Warm en spannend'. 'Mediterraneo' is ook zo’n bijzonder project waarmee Pluhar het warme zuiden direct in je huiskamer brengt. Fijn voor de herfst: meer dan uur heerlijke muziek uit het Middellandse zeegebied.

 

Christina Pluhar werkt, naast haar onovertroffen ensemble L’Arpeggiata, samen met absolute topmusici en zangers als Marco Beasley, Raquel Anduezza en Philippe Jaroussky, en al zullen de namen je misschien niets zeggen - wanneer hun stemmen een keer de rillingen over je ruggengraat hebben doen gaan, ga je ze nooit meer vergeten. Inmiddels heeft ze zo’n 15 cd’s op haar naam staan en ik verwacht dat ze ons nog met veel nieuw werk zal verrassen.

 

Oktober 2017, Mari Plooij

____________________________________

Fleet Foxes Crack Up

Midzomer kwam het 3e album van Fleet Foxes uit, de folkband uit Washington die de wereld in 2008 verraste met hun titelloze debuut. Met op de hoes cover art dat een schilderij van Pieter Breughel de Oude toont dat levendig een aantal spreekwoorden uitbeeldt. Zanger/gitarist Robin Pecknold was geïntrigeerd door de verschillende activiteiten die Breughel laat zien, waarbij achter elke scène een klein symbolisch verhaaltje blijkt te zitten. Hij zocht het origineel op in een museum in Berlijn dat enthousiast meewerkte aan het plan om van het schilderij een album cover te maken. Ik meld dit omdat het iets wezenlijks van het werk van Fleet Foxes lijkt te tonen: achter wat op het eerste gehoor klinkt als idyllische, landelijke, wat wereldvreemde songs gaan muzikale en tekstuele diepten schuil die helemaal niet zo makkelijk te doorgronden zijn. In de spanning tussen schijnbare eenvoud en complexiteit schuilt de kracht.

 

Neem ‘White Winter Hymnal’ (eerste single van het debuut), wat klinkt als een volksliedje dat zich vanuit een ijl gezongen begin toewerkt naar marstempo, ondersteund door ferm tromgeroffel. Er zit heel weinig ruimte tussen dit a capella - ook tijdens concerten zingt de groep soms iets zonder begeleiding - begin en het moment dat de band voluit gaat. In de tekst wordt iemand opgevoerd die meeloopt in een groep door een winters landschap, waarbij iedereen ‘een rode sjaal om z’n hals draagt om te voorkomen dat hun kleine hoofdjes in de sneeuw vallen… en Michael, jij zou vallen en de witte sneeuw rood kleuren als frambozen in de zomertijd.’ Bloed (al gebruikt Pecknold, subtiel, dat woord niet letterlijk) in de sneeuw: een krachtig beeld dat bijvoorbeeld ook in de Parzival legende opduikt. Wat hier verder gebeurt en aan de hand is wordt niet verteld; er blijft veel te raden over.

 

Drie jaar na ‘Fleet Foxes’ verscheen ‘Helplessness Blues’ dat zich na dit spirituele begin toe bewoog naar meer emotioneel, psychologisch beladen werk zoals de titel al doet vermoeden - zonder overigens de wat verheven sferen en het kenmerkende organische geluid van hun eerste plaat te verlaten. Twee keer zoveel tijd nam het om tot ‘Crack Up’ te komen. De titel is meteen alweer meerduidig: het betekent zowel ‘in lachen uitbarsten’ als ‘plots waanzinnig worden’ en de tekst van het titelnummer toont opnieuw die persoonlijke, psychologische laag die onder de natuurbeelden schuilgaat: ‘So the words won’t come/and the hand won’t touch/ and the midnight sun/Doesn’t look like much.’ Zoiets wonderlijks als een middernachtelijke zon wordt toch als een teleurstelling ervaren. Verderop wordt de Romeinse schrijver Cicero met name genoemd en geciteerd - zulks maken we niet vaak mee in de popmuziek: ‘Hoe dichter de vuist, hoe losser het zand.’

Al deze diepzinnigheid betekent geenszins dat er sprake is van ontoegankelijke, zwaar verteerbare muziek. In tien jaar tijd is deze voller geworden; op ‘Crack Up’ zijn hier en daar strijkers en blazers te horen en ook wel wat effecten die naar het psychedelische neigen, maar je hoort meteen en overal dat het hier om een onmiskenbare Fleet Foxes gaat. Alleen, zoals een Rolling Stone recensent aangaf : ‘Ze zijn ietsje meer van het kampvuur verwijderd geraakt.’ Voor wie de band - wel bij het kampvuur - nog wil leren kennen is zeker het inmiddels schappelijk geprijsde debuut aan te raden, waar aan sommige edities een cd met de prille EP ‘Sun Giant’ toegevoegd is.

 

Fleet Foxes staan 15 november in Tivoli Vredenburg Utrecht.

 

September 2017, Dik Goudsblom

____________________________________

 

Beide zijn van Hollandse bodem, maar daarmee houdt ook meteen elke vergelijking op voor wat betreft de nieuwe platen van Spinvis en de Amsterdamse formatie The Mysterons.

 

Spinvis (eigenlijk: Erik de Jong) maakt al zo ongeveer sinds het begin van de eeuw furore met zijn eigenzinnige, onnadrukkelijke muziek die, zo wil de - niet geheel onware - legende, ooit op een zolderkamer van een rijtjeshuis met een computer, potten en pannen en wat instrumentjes in elkaar werd geknutseld en voorzien van onbegrijpelijke en toch ook weer heel gewone teksten.

Ben je er nog? Draai een willekeurige Spinvis plaat en je begrijpt dat wat ik bedoel: onbegrijpelijk en ongrijpbaar. Ook op ‘Trein Vuur Dageraad’ die dit voorjaar uitgebracht werd, is de stem weer wat naar achteren gemixt. Daardoor springt de muziek (daarvan is hier méér sprake dan voorheen, er klinkt soms een heuse gitaarsolo en het geheel is wat minder íngeblikt ten opzichte van zijn eerdere werk) het eerst in het oor en pas na enkele keren draaien beginnen de woorden tot je door te dringen. ‘Hallo maandag’ (alles went… en boven maandag is het grijs) en ‘Artis’ (waar de dingen nooit voorbijgaan) zijn dichterlijke pareltjes waarbij het kwartje der betekenis nooit valt maar altijd blijft doorrollen. En gek genoeg houdt Spinvis je bij de les met deze onduidelijkheid in de teksten en zijn alles behalve opdringerige muziek; het geheel blijft aantrekken en intrigeren.

 

‘Ik zie liedteksten als een polaroidfoto waarbij uit de mist de mensen tevoorschijn komen.’ Zo ongeveer duidde hij zijn dichtproces in een NRC interview waarin hij ook aangaf dat de verhalen, ‘vaak levensgeschiedenissen van mensen bij de PTT waar ik werkte’ (De Jong brak pas door na zijn veertigste) nog steeds in zijn hoofd zitten. Celliste Saartje van Camp droeg ‘Nachtwinkel’, meer gesproken proza dan songtekst, al voor tijdens een oudejaarsshow in Tivoli Utrecht waar Spinvis allerlei artiesten en bands om zich heen had verzameld voor een soort Gesamtkunstwerk. Zelf steeg hij aan het eind van de avond in een wolk van witte ballonnen op, een heuse hemelvaart. ‘Op Trein…’ vormt haar zeg/zing bijdrage met Vlaams accent een heerlijke extraatje bij deze uitgewogen plaat, net als het mooie artwork bij de verschillende luxe edities. Als extraatje kun je een treinvenster voorzien van allerlei uitzichten. Die uitzichten zie je trouwens ook terug in de clip ‘Hallo Maandag’.

 

Trein Vuur Dageraad – Spinvis – 14 nummers - € 17,99 (luxe editie € 22,99

 

The Mysterons zijn van een heel andere orde. Bij dit Engelstalige collectief heeft een ieder een sterke inbreng, maar de soms is véél meer dan de delen. Zangeres Josephine van Schaik valt op door haar alles doordringende, Aziatisch aandoende en ook zeer krachtige stem en verder maakt ze veel van het artwork, zoals de hoes van het in februari uitgekomen debuutalbum ‘Meandering’. Toch is zij zeker niet de lead met een begeleidingsband achter zich. De experimentele, psychedelische en ook jazzy rockende basis van een strakke bas/drums combi en toetsenwerk, dat zwaar symfonisch is maar zichzelf ook relativeert met kleine blieb-grapjes met daarbij nog een mean gitar - het vormt allemaal samen een muziekmachine die aan duidelijkheid niets te wensen overlaat. Alles is tot in de puntjes uitgewerkt, vastgespijkerd en ook nog zonder dat het stram wordt. Want deze muziek laat geen ruimte om bij weg te dromen of een beetje mee te swingen; na enkele maten volgt steeds weer een tempowisseling en kom je, wakker geschud, in weer andere sferen terecht. Dergelijk experimenteel werk kennen we eigenlijk vooral van onze zuiderburen (de vroege Hooverphonic, Zita Swoon, Hydrogen Sea) en in dat opzicht zijn The Mysterons voor Nederland een verrassing. Aan de plaat ging een single en een EP vooraf. Als je een en ander chronologisch draait, hoor je dat de band in een kort bestaan alleen maar strakker geworden is. Het is te merken dat deze groep zichzelf gevonden heeft op een conservatorium. Er is echter geen twijfel mogelijk: het gaat hier om echte, maar verre van oppervlakkige, popmuziek. De songs gaan tussen je oren zitten en hebben een hartslag. Naast genoemde Belgische collega’s zou je nog, ook qua durf en oorspronkelijkheid, aan de Britse jaren zeventig formatie Curved Air kunnen denken. Ik denk trouwens dat de Britten deze muziek kunnen gaan waarderen, net zoals ze met de wat softer-psychedelische Jacco Gardner gedaan hebben. Ik gun dat The Mysterons, die ik zag bij een optreden in het intieme Ekko te Utrecht, en enkele maanden later kort (en vlak na genoemde Spinvis!) in een platenzaak wegens Record Store Day. Het is duidelijk dat er keihard gewerkt wordt en ik ben dan ook nieuwsgierig naar wat de toekomst gaat brengen.

 

Meandering – The Mysterons – 9 nummers - € 17,49

 

Juni 2017, Dik Goudsblom

____________________________________

Trilogy |Ralph | te bestellen via dejonghralph@yahoo.com. Trilogy (3 cd’s) kost €30 (enkele of dubbel cd’s resp. €10 of €20)

 

Het zal je maar overkomen: je zit in een ietwat donkere halfvolle kroeg en luistert naar het optreden van een jonge zanger. En je weet niet wat je hoort. De artiest raakt je hart op een ongekende manier met zijn feilloze gitaarspel. Zijn stem overtuigt en vult de hele ruimte – je kunt niet anders dan 100% geboeid luisteren en kijken. Een ervaring! En vele, vele jaren later blijkt dat je op dat moment getuige was van de geboorte van een fenomeen. Je hebt geluisterd naar een zekere Bob Dylan of Mick Jagger…

Een ervaring van deze omvang had ik recent in Het Koelhuis in Zutphen. Een man met lang blond haar dat over z’n ogen hing, op blote voeten en omringd door gitaren, keek ietwat verlegen om zich heen voordat hij begon te spelen. Zijn ogen sloten zich, en toch was hij in vol contact met zijn publiek. Een magische ervaring was het. Ralph de Jongh is een bluesgigant van de eerste orde. Alleen optredend of met zijn band; wat hij laat horen met stem en onnavolgbare techniek is ronduit subliem. Bijna twee uur lang trad hij op en iedere song was raak. Langzame ontroerende ballads of opzwepende ruige blues, alles speelt hij, zichzelf soms extra begeleidend door met zijn klompen op de vloer het ritme te ondersteunen. Ik zou niet verbaasd zijn als hij op de lijst optredende artiesten op het North Sea Jazz Festival verschijnt. Dat verdient hij. Want als God van blues zou houden, zou hij spelen en overtuigen als Ralph de Jongh!

 

Mei 2017, Mari Plooij

____________________________________

 

 

Everybody knows | Sharon Robinson | Aantal nummers: 10 | Prijs: € 8,99

 

Hoe kan het dat Leonard Cohen bij het Nederlandse publiek zo bekend is en de vrouw die met haar fluwelen stem substantieel bijdroeg aan zijn prachtige cd’s maar amper? Want tot nog toe reageert niemand met directe herkenning als ik de naam Sharon Robinson noem. Onbegrijpelijk. Ze componeerde samen met Cohen en op veel van zijn cd’s hoor je ook Robinson, met wie hij 30 jaar samenwerkte - soms naast hem zingend, dan weer als achtergrondstem. Tot nu maakte ze (slechts) 2 eigen (en heerlijke) cd’s. Jazzy zwoel vertelt ze in ieder nummer een steeds weer aansprekend verhaal. Zoals bijvoorbeeld in haar lied over een verloren liefde:

 

…there’s a delicate rose in bloom

Tthere’s a heart with an arrow running through

There’s a lasting impression of you

All over me

[…]

There’s a tangible memory of you and I all over me…

And when I close my eyes

All the colors arise

Luminous again

Vivid on my skin

There’s an inviable tattoo

A lasting impression of you

All over me

 

‘Everybody Knows’ is net als haar 2e cd ‘Caffeine’ typisch zo’n album voor als je even achterover wilt leunen en de dagelijkse beslommeringen van je af laten glijden.

 

April 2017, Mari Plooij

____________________________________

 

J.S. Bach: Matthäus-Passion | Monteverdi Choir & The English Baroque Soloists

o.l.v. Sir John Eliot Gardiner | Prijs: €24,99

 

Egovrije Matthäus-Passion

Wat heb je toch met dit soort muziek?, wordt me weleens gevraagd door mensen die weten dat ik uit een gezin zonder geloofstraditie kom. Want regelmatig luister ik naar missen, cantates of zoals nu, rond Pasen, naar de Matthäus-Passion van Bach. Ik kon hier wel een technisch antwoord op verzinnen, zoals dat de kerken rijk waren en de meest vooraanstaande componisten konden inhuren, maar de waarheid is dat ik geen idee heb waardoor een requiem, mis of passie me zo kan diep in mijn hart kan raken. Het is gewoon zo.

 

De Matthäus kwam bij toeval in mijn leven doordat vrienden een kaartje over hadden voor de traditionele jaarlijkse uitvoering in de Naardense Grote Kerk. Ademloos liet ik de muziek binnen; ik was zo geboeid dat ik de keiharde, oncomfortabele bankjes niet eens meer voelde. Dagenlang ijlden de klanken door in mijn hoofd.

 

Er zijn enorm veel uitvoeringen van dit grote werk verschenen, de een nog indrukwekkender dan de andere. Maar deze week hoorde ik de laatste uitvoering door Bachspecialist John Eliot Gardiner. Na afloop bleef ik een tijdje voor me uit zitten kijken, zonder woorden of gedachten. Het is voor mij oprecht de mooiste en puurste ooit. De cd is vorig jaar live opgenomen in de katholieke kathedraal van Pisa. Bach specialist Gardiner - 74 jaar oud - is van vergevorderde leeftijd en dat kun je horen. Het lijkt alsof hij niets meer hoeft te bewijzen, of zijn ego niet meer meespeelt. Hij is puur dienend te werk gegaan, overbodige opsmuk vermijdend. De solisten zongen tijdens de opname zonder bladmuziek en konden zo alle aandacht geven aan de intentie die Bach ooit bedoeld heeft. Ik voelde me persoonlijk toegezongen: glashelder, ieder woord verstaanbaar.

 

Voor iedereen die op het punt staat een versie van de Matthäus-Passion aan te schaffen: dit is een uitvoering die je nooit zal vervelen. En voor degene die de Matthäus al eerder omarmd heeft: gun jezelf dit tweede exemplaar!

 

April 2017, Mari Plooij

____________________________________

 

 

The Allegory of Desire | The Song of Songs in Western and Oriental Traditions | Zefiro Torna | Ghalia Benali | Prijs: €20,99

 

Met genoegen zat ik, liefhebber van de vroegmiddeleeuwse muziek van Hildegard von Bingen, via de radio te luisteren naar één van haar liederen. Ineens hoorde ik een in het Arabisch gezongen tekst die met de muziek verweven was. Enwas onmiddellijk ademloos gevangen. Wat hoorde ik? Een nummer van de cd ‘Allegory of Desire’, onlangs uitgebracht door het gerenommeerde vocaal-instrumentaal ensemble Zefiro Torna.

‘Liefde betekent mensen samenbrengen, ondanks hun verschillen of afstand.’ Met deze woorden introduceert Ghalia Benali, een in België woonachtige Tunesische zangeres, dit vernieuwende muzikale project. Het ensemble werkt met de meest vooraanstaande musici uit heel Europa en brengt het muzikale erfgoed uit de middeleeuwen, renaissance en barok op een aansprekende wijze opnieuw tot leven. Het doel van het project dat tot deze cd leidde, was een brug te slaan tussen heilige muziek en humaniteit. Middeleeuwse sacrale muziek gaat als het ware een dialoog aan met traditionele Arabische liederen en ook met teksten van soefi dichters.

 

Dit spreekt me enorm aan, want hoe toepasselijk is het niet om in een periode waarin culturen onomkeerbaar letterlijk dichter bij elkaar komen de menselijke liefde te eren. Het bijzondere is dat het uitgangspunt van alle liederen op deze cd door het Bijbelse Hooglied gevormd wordt. Het Hooglied bezingt op vaak hoogst erotische wijze de liefde tussen man en vrouw. Bovendien is daarbij - en dat is uniek in de bijbel - een groot deel van deze oude teksten vanuit de optiek van de vrouw geschreven. Door de eeuwen heen is dit thema bezongen, zoals mystica Hildegard von Bingen dit een kleine duizend jaar geleden als een van de eersten deed. Mijn verwachting is dat liefhebbers van oude muziek deze cd, waarop westerse oude muziek en oriëntaalse nieuwe muziek elkaar ontmoeten, zullen omarmen.

Maart 2017, Mari Plooij

____________________________________

The XX - I See you | Aantal nummers: 10 | Prijs: €16,49

 

Dit jaar verscheen ‘I See you’, alweer het derde album van de Britse formatie The XX. Zoals we van hen gewend zijn, ziet het er weer prachtig uit. De lp versie heeft een metaalkleurige hoes met daarop groot de inmiddels bekende ‘X’, die we ook zagen bij hun twee eerdere platen (XX 2009 en Coexist 2012) - de titels van de nummers staan op de achterzijde in diepdruk. Bovendien is er een inlegvel met daarop een mooie tekst rond het thema ‘zien’; deze is alleen in de spiegelende andere helft van het vel te lezen.

 

Onwillekeurig denk ik terug aan het strakke artwork van New Order en Joy Division uit de jaren ’80 van het Factory label. En dat is precies waar the XX haar belangrijkste inspiratiebronnen vindt. Yazoo, Eurythmics, Orchestral Manoeuvres in the Dark - veel elektronica en synths, dance ritmes, ingeblikte blazers. Met scherpe klaroenstoten van die laatste begint ‘I See You’, maar al snel voegt zich een lekkere warme bas in. Het betreft hier zeker geen kille muziek! Romy Madley Croft klinkt altijd betrokken en emotioneel met haar diepe stem en is vaak in duet met bassist Oliver Sim. Het derde bandlid, Jamie Smith (oftewel Jamie XX, brein en centrum van de band), maakte hiervoor het soloalbum ‘In Colour’: de kwart X die daarbij op de (ook weer smaakvolle) hoes verscheen gaf aan dat dit werk gezien en gehoord mocht worden als een tussenstap in de ontwikkeling van het trio. Zijn uitzonderlijke soundscapes voegen zich goed in de wat meer naar de mainstream neigende rest van de band. Toch was, zoals Croft in een interview met De Volkskrant aangaf, spannend voor haar en Oliver Sim dat Jamie even zijn eigen weg ging. Het heeft het overgebleven duo echter gestimuleerd nóg intensiever te werken aan de nieuwe songs.

 

En dat is te horen. Het is een hecht werk, wat vrolijker gestemd dan voorheen, al snijdt een song als ‘Performance’ - over een vrouw die zich door middel van een façade groot houdt tegenover de man die haar niet wil - je door de ziel. Een van mijn collega’s, die de band meermaals hun eerdere werk zag spelen, vertelde dat hij mensen in het publiek had zien huilen. The XX is in 7 jaar enorm gegroeid, klinkt tegelijk vernieuwend en vertrouwd, experimenteert maar schaamt zich er niet voor om naast invloeden van bovengenoemde hippe jaren ’80 Maria Carey en Aaliya als voorbeelden te noemen. Het leidt ertoe dat iemand als ik, meer geneigd om naar akoestische singer-songwriters te luisteren, over de streep getrokken wordt om me te laven aan deze toekomstmuziek.

februari 2017, Dik Goudsblom

____________________________________

Kanon Pokajanen | Arvo Pärt | Uitgevoerd door: Cappella | Amsterdam & Daniel Reuss | Prijs: €19,99

 

Prachtige midwinter muziek

Toen ik deze cd van Arvo Pärt in mijn handen kreeg, werd ik geraakt door de foto op de hoes. Het is een intiem portret van Pärt zelf. Met naar binnen gekeerde ogen, als van iemand die in diepe meditatie gaat. De tijd bestaat even niet meer. Hij lijkt bijna hermetisch afgesloten van zijn omgeving - klaar om tot inkeer te komen en boete te doen. Om ons vervolgens met zijn muziek toe te laten in de rauwheid van zijn binnenwereld. Zijn Kanon Pokajanen (letterlijk: boetecanon) is gebaseerd op eeuwenoude gebeden uit de Russisch orthodoxe kerk waarin het menselijk tekort centraal staat en de moeder van God geëerd wordt.

De eerste keer dat ik de uitvoering van Cappella Amsterdam hoorde greep het me bij de keel en hoe vaker ik ernaar luister hoe intiemer het wordt. Het voelt alsof hij de toehoorder met z’n binnenwereld laat zien en de dankbaarheid voor zijn bestaan wil overbrengen.

 

Arvo Pärt is Est van geboorte en verdiepte zich zijn hele leven in sacrale muziek; muziek die gecomponeerd wordt voor de kerken. Zijn werken drukken vaak intense emoties uit en hebben diepreligieuze wortels. Het moeilijk om te bepalen wanneer Pärt’s muziek geschreven is; in eerste instantie denk je dat het eeuwenoud is. Alleen: Arvo Pärt is nog springlevend en woont nu in Berlijn. De Kanon Pokajanen componeerde hij aan het einde van de vorige eeuw en is nu opnieuw en wonderschoon op cd uitgebracht door het Capella Amsterdam. Hoewel het zeker niet de makkelijkste muziek van Pärt is (zijn cd ‘Spiegel im Spiegel’ bijvoorbeeld laat een andere en toegankelijkere kant van zijn oeuvre horen), is het zeer de moeite waard om te verkennen en er langzaam één mee te worden. Uiteindelijk zul je de Kanon Pokajanen omarmen als een parel in je collectie.

 

december 2016 Mari Plooij

____________________________________

 

Charlie Haden en Pat Metheny | Beyond the Missouri Sky | Aantal tracks: 13 | Prijs: €10,99

 

JAZZ met Charlie & Pat

Al eerder schreef ik over het genot van ingetogen jazzmuziek op de zaterdagochtend. Zalig is dat. Ook mijn vrouw heeft dit ontdekt. Deze ochtend stond ik wat later op en de akoestische muziek van Charlie Haden en Pat Metheny kwam me tegemoet uit de woonkamer; bas en gitaar. Zowel Charlie Haden (inmiddels overleden) als Pat Metheny (62 is hij) zijn ware virtuozen op hun instrument. In de jaren ‘70 leerden ze elkaar kennen en speelden vaak samen. Ze gingen regelmatig op tournee en dit vormde de basis voor een intense vriendschap. Pat was getuige op Charlie’s huwelijk en ze beschouwden elkaar uiteindelijk als familieleden. Als rasmusici onder elkaar ontstond ook de wens om samen een akoestisch album te maken, waarvoor zowel Charlie als Pat jarenlang nummers verzamelden die op hun wensalbum zouden moeten komen. Het resultaat? Dit album uit 1996.

Wat ben ik blij dat ik het ontdekte! Want behalve dat het heerlijk is om te draaien op ieder moment van de dag, kan ik het ook voor mijn werk gebruiken. Als trainer ben ik altijd op zoek naar muziek die je kunt opzetten als een opdracht uitgewerkt moeten worden. Meestal wijk ik daarvoor uit naar kamermuziek van bijvoorbeeld Vivaldi, maar met deze cd heb ik er een mogelijkheid bij. De muziek is aanwezig zonder te overheersen; lekker om bij te kletsen, te werken, te lezen of simpelweg te luisteren. ‘Beyond The Missouri Sky’ is een pretentieloos prachtalbum dat het verdient om in de collectie van iedere jazzliefhebber opgenomen te worden. En bovendien heel geschikt als kennismaking met de jazz.

 

november 2016 Mari Plooij

____________________________________

Popular Problems | €9,99 | Old Ideas | €9,99 | You want it darker | €16,99

 

Cohen en Vivaldi

 

Over Leonard Cohen…

In mijn studententijd draaide ik zijn lp’s al: Leonard Cohen. Zijn warme stem vulde de studentenkamer. Kaarsen, patchouli wierook, visnetten en flessenmanden van riet. Zijn platen stonden vaak op de herhaalstand: ‘Suzanne’ kon ik in alle nuances meezingen.

Hij verdween uit mijn aandacht totdat zijn naam een paar jaar geleden weer opdook. Leonard Cohen was opgelicht. Zijn pensioengelden waren door zijn financieel manager opgesoupeerd en hij zag zich genoodzaakt weer platen te gaan maken en op te treden. Een ware blessing in disguise was het dat hij belazerd is, niet leuk voor hem maar een zégen voor de muziekgeschiedenis. Hij is de tachtig inmiddels gepasseerd en is, geloof ik, nog nooit zo productief geweest. Sinds 2012 bracht hij drie cd’s uit met unieke, nieuwe muziek. Wat een zwoelheid! Niet lang geleden had ik hem opstaan toen een aantal mensen voor een vergadering binnenwandelen: ‘Wat een geweldige muziek, wat een sfeer!’

 

Cohen’s teksten zijn zeer de moeite waard om aandachtig te beluisteren. Hij is een poëet van de eerste orde (zelfs een keer genomineerd voor de Nobelprijs voor de literatuur!) en bezingt de sensualiteit tussen man en vrouw op een uitdagende manier. Wat niet iedereen weet is dat Leonard Cohen joods is en de joodse leer leeft en dat hij oók overtuigd ‘boeddhist is. Hij woonde jaren in een boeddhistisch klooster bij Los Angeles, waar hij de dag enkel doorbracht met koken voor de oudsten, met dienen. Wie goed luistert hoort dat zijn teksten dan ook doorspekt zijn met de inzichten die hij opdeed: I know that I’m forgiven/But I don’t know how I know/I don’t trust my inner feelings/Inner feelings come and go. Eind oktober zal zijn meest recente cd verschijnen. Ik heb hem nog niet gehoord, maar als de kwaliteit net zo hoog is als zijn vorige albums belooft het veel.

 

The four Seasons | Vivaldi | Recomposed by Max Richter | Prijs: €33,99

 

De vier seizoenen

Deze zomer reden we door een gigantisch natuurpark in het uiterste noordwesten van Amerika. Prachtige vergezichten; alleen maar bossen en tijdenlang geen bebouwing. Pure natuur waar je stil van wordt. Zonder er lang over na te denken zocht ik op mijn iPod naar de bewerking van Vivaldi’s Vier Jaargetijden door Max Richter, die ons vervolgens een deel van de rit begeleidde. Ik besprak al eerder muziek van Richter: ‘Sleep’, want ik ben onder de indruk van deze man. Hij schrijft prachtige (film)muziek; die het hart raakt zonder sentimenteel of gelikt te worden.

Max Richter heeft het ook aangedurfd om De Vier Jaargetijden te bewerken. Het is echt lef hebben om zo’n overbekend en gerenommeerd stuk te pakken en opnieuw te componeren. Iedereen kent die muziek - vaak omdat het de eerste klassieke plaat was die je kocht of kreeg of omdat je de melodie herkent van een reclame.

Wat beoogde Max Richter? De Vier Jaargetijden is zo bekend dat we er eigenlijk niet goed meer naar luisteren; het verdiende het om herontdekt te worden, zegt hij. Hij heeft het opnieuw componeren opgepakt als project met als doel het stuk te herontdekken. Het is alsof je een nieuw pad ontdekt in een landschap dat je erg goed kent. Een pad waarop in deze compositie de viool plotseling een explicietere en wonderschone plek krijgt, maar ook bijvoorbeeld de synthesizer hoorbaar is. De muziek is buitengewoon dynamisch en verfrissend en zet je voortdurend op het verkeerde been. Herkenning enerzijds en hernieuwde kennismaking anderzijds: is dit nieuw of hoorde ik dit deel al eerder? Wat zou het mooi zijn in ons leven als we alle dagelijkse zaken steeds weer met een verse blik kunnen bekijken en evalueren.

 

oktober 2016 Mari Plooij

____________________________________

Loveland | Jai Uttal | Aantal nummers: 7 | Prijs: €14,32 | (klik op de afbeelding hierboven om te beluisteren)

Grace | Snatam Kaur | Aantal nummers: 6 (lange) nummers | Prijs: €15,13 | (klik op de afbeelding hierboven om te beluisteren)

Muziek om de dag mee te beginnen

(of te eindigen)

 

Zo op z’n tijd draai ik graag bhajans - muziek uit de Indiase hindoeïstische en sikh traditie met Sanskriet of Gurmukhi teksten. Door ze te zingen wordt liefde voor en overgave aan (de) god(en) betuigd. Overal in India kun je concerten bezoeken; vaak in stadions, waarbij het publiek bestaande uit vele duizenden mensen, voluit meezingt. Op het podium zingt de artiest de (meestal korte) liederen voor die vervolgens zin voor zin telkens worden herhaald door alle aanwezigen. Een bijzondere, bijna magische ervaring die ook mij steeds weer in een soort trance brengt.

 

De traditie van bhajan zingen, door anderen kirtan genoemd, is overgenomen door een aantal niet-Indiërs. Zij zingen dezelfde bhajan’s, maar hebben de melodieën aangepast aan ons westerse oor. Dit wordt ook wel de east-meets-west traditie genoemd. Jai Uttal, een man met een prachtige sonore en indringende stem, is zo iemand. Al zijn cd’s zijn de moeite van het luisteren waard. Persoonlijk vind ik dat ‘Loveland’, waarop hij samen met Ben Leinbach (die zijn sporen verdiende als producer, componist en instrumentalist) te horen is, een mooie indruk van zijn muziek geeft.

 

En recent raakte ik totaal in de greep van Snatam Kaur, nadat ik haar op een onverwacht moment hoorde. Evenals Jai Uttal werd Snatam Kaur geboren in Amerika. Zij groeide op binnen de kundalini yoga en sikh traditie. De devote bhajan’s maakten daarbij een vanzelfsprekend onderdeel van haar leven uit. Wat een mooie, zuivere stem heeft ze en haar melodische bhajan-interpretaties zijn prachtig. Opmerkelijk: ik bleek al jaren geleden eens één van haar cd’s beluisterd te hebben, en gek genoeg kon ik toen haar stem niet zo waarderen. Maar nu… Heerlijk! Ik blij dat deze nieuwe kans kwam, want elke cd van Snatum Kaur is goed voor een stroom van rust en harmonie.

 

augustus 2016 Mari Plooij

____________________________________

Rijkdom uit Amerika

 

We zijn nog maar net over de helft en kunnen al van een rijk popjaar spreken. Waaraan het ligt weet ik niet, maar steeds weer word ik verrast door nieuw en geïnspireerd werk uit Amerika. Zowel van oude vertrouwde acts, alsook van betrekkelijke nieuwelingen.

 

Gregory Porter, de jazz zanger met het karakteristieke petje met zijflappen (ooit opgezet om een genezende wond te bedekken en nooit meer afgedaan), debuteerde in 2010 met Water, daarna volgde Be Good (2012) en met Liquid Spirit (2013) won hij een grammy. Aan de titels is al een zekere bevlogenheid af te lezen en die is ook zeker te horen bij deze bariton, die zoals recensent Dan Bilawsky schreef ‘een stem heeft die de engelen kan laten huilen’. Dit naar aanleiding van zijn nieuwe album Take me to the alley, die in een special edition met dvd verschijnt, waardoor je Porter ook kunt zíen zingen. En waarin hij vertelt dat zijn inspiratiebron zijn moeder was, die altijd de straat op wilde vanuit een grote sociale betrokkenheid. Porter is wat opgeschoven richting de soul en maatschappelijk betrokken, en toch zeer aanstekelijk gebracht werk. Gospelgroep The Staple Singers en What’s going on van Marvin Gaye komen je herinnering binnen, al zingt Porter dan toch weer jazzier, speelser.

 

Joan Baez, de keizerin van de folk, vierde in januari in het mooie Beacon theater in New York haar 75e verjaardag met een intiem concert, dat onlangs uitgebracht is op cd/dvd. Baez’ stem heeft zich verdiept met de jaren, maar is nog vol kracht. In dit van hoogtepunten verzadigde optreden zingt ze met een grote waardigheid en soberheid de songs (vooral covers, waaronder uiteraard die van Bob Dylan, met wie ze de start van haar carrière deelde) die we van haar kennen en ook wat onbekender werk. Het is door de stroom gasten - groot in kwantiteit en kwaliteit - dat dit gebeuren tot een echt verjaardagsfeest wordt. Joan begroet ze als vrienden, om meteen over te gaan tot samenwerking. Zo ontstaan er pareltjes als een a cappella duet met Mavis Staples, een ingetogen duet met Judy Collins en nog veel, veel meer. Over Paul Simon, met wie ze diens The Boxer doet en Mary Chapier Carpenter, een relatief jonge ster in dit gezelschap, hieronder meer.

 

Paul Simon betreedt nieuwe paden op Stranger to stranger, vooral door met instrumenten (door de Amerikaanse componist Harry Partch ontwikkeld en verzameld) te werken die ook tússen de tonen kunnen komen. Want tussen do-re-mi zijn er nog hele werelden te winnen, ook wat Pauls stem betreft. Het klinkt wat bedacht en dat is het ook; Simon heeft al jaren de neiging om zijn kracht, die in het betrekkelijk eenvoudige maar diepe sentiment ligt, te laten overschaduwen door een zeker intellectualisme. Maar ook hier winnen zijn van emotie doordrenkte stem en zijn vermogen tot het neerzetten van sterke, melancholieke melodieën het van het verstand. Die vertrouwdheid wordt dus onderbouwd door aanvankelijk ietwat vreemde ritmes en klanken, hetgeen deze plaat ook wel fris en spannend maakt.

 

Marie Chapin Carpenter draait al weer zo’n dertig jaar mee in het theater van de Americana muziek met heel persoonlijke country- en popliedjes, waarmee ze wel in de buurt komt van de bekende James Taylor. Met hem zong ze overigens op haar voorlaatste album Ashes and Roses het duet Soul Companion. Op haar nieuwe cd The Things that we are Made Of, in country-hoofdstad Nashville opgenomen in intensieve samenwerking met haar producer Dave Cobb, neemt ze ons mee in haar overwegingen, twijfels, kracht en hoop zoals al doorklinkt in titels als Map of my heart en Something Tamed Something Wild. In tegenstelling tot Paul Simon zet ze daarbij vooral traditionele instrumentatie in, zoals de mellotron (een vroege vorm van synthesizer, vooral bekend door The Moody Blues), een gospelachtig orgel en natuurlijk veel akoestische gitaar. Op het boven genoemde verjaardagsconcert van Joan Baez is ook zij aan het werk te zien met Donovans Catch the Wind.

 

En dan is er weer een nieuwe Spain - de groep van bassist Josh Haden. Vader Charlie Haden, befaamd jazzbassist, overleed enkele jaren terug en is een van de inspiratiebronnen voor dit album, maar in een verklaring trekt Haden het heel bewust breder: ‘Ik wilde terugkeren naar de wortels van mijn familie en van mijn overleden vader… Het album heeft een duidelijke Americana-countrysfeer en bevat songs die ik voor m’n vader schreef, voor m’n kindertijd, voor jou… Voor de Grote Depressie, voor Timothy Leary… Voor stellen die scheiden en weer samenkomen, voor een mijnramp en voor Moeder aarde.’ Zulke expliciete mededelingen zijn we niet gewend van de altijd wat teruggetrokken, wat autistisch aandoende zanger/bassist, maar ze passen bij de weer iets méér swingende, soms rockende stijl van Carolina. Hierbij moet nadruk gelegd worden op het woord ‘iets’, want Spain is nooit een band geweest die grote sprongen maakt. En dus horen we nog steeds vooral rustige, voor velen wellicht wat saaie, maar door liefhebbers steeds weer als een warm weldadig bad ervaren voortkabbelende nummers, die door de vele herhalingen in tekst ook iets bezwerends kunnen hebben. Amerikaanse thema’s, zeer uiteenlopend - van drugsgoeroe Timothy Leary (eerder genoemde Moody Blues wijdden al eens een song aan hem) tot de depressie, die grote delen van de USA in de eerste helft van de 20e eeuw in armoede stortten, gaan gepaard met het meer intieme, romantische werk dat we al van Spain kenden. Het is een troostrijke gedachte dat Charlie Haden, voorheen altijd nauw betrokken bij de producties van zijn zoon en meespelend op voorloper Sargent Place (2014), nog meeklinkt in de warme bas van Josh. Met zijn mededelingen en ook met zijn teer geschilderde maar pontificale portret op de hoes lijkt hij aan te geven: van nu af moet en ga ik het helemaal zelf doen.

 

juli 2016 Dik Goudsblom

____________________________________

Lizz Wright | The Orchard | €19,99

Frazey Ford | Indian Ocean | €16,99

 

Lizz en Frazey

Er zijn twee zangeressen die - wanneer ik hun muziek opzet - aanleiding geven tot de volgende scène. De bezoekers praten nog een tijdje door, er valt een stilte, ze kijken me aan en stellen de vraag: ‘Wie ís dit?’

En dan vertel ik dat ze luisteren naar Lizz Wright of Frazey Ford, allebei relatief jonge Noord Amerikaanse zangeressen, maar met een ongelooflijk volwassen geluid. Muziek waar je uren naar kunt luisteren zonder dat er enige mate van verveling optreedt.

 

Lizz Wright heeft een loepzuivere alt. Ze zingt geen jazz, geen soul, geen pop; je luistert 100% naar Lizz’ eigen unieke geluid. De nummers variëren continue. Wat sneller (zonder druk te zijn), heerlijk dromerig (zonder saai te worden), soulachtig of jazzy. En dat geldt voor elk van de vijf albums die ze tot dusver uitbracht. Ik raad aan om met haar eerdere cd’s te beginnen: ‘The Orchard’ (€19,99), ‘Dreaming Wide Awake’ (€ 15,99) en ‘Salt’ (€ 19,99). Succes verzekerd.

 

Wie als eerste luistert naar haar album ‘Fellowship’ (€ 9,99) zal het bovenstaande wellicht niet meteen herkennen. Dat komt doordat ze op deze plaat haar religieuze roots ten gehore brengt: op gospel geïnspireerde liederen. Al is het nog steeds onmiskenbaar een ‘Lizz’.

Niet lang geleden verscheen haar laatste cd ‘Freedom and Surrender’ (€ 18,99). Wederom een parel, waarop met haar onmiskenbare stemgeluid ze speelt door tegelijk krachtig en zwoel zingen. Dit album heeft wat meer de popkenmerken. Ook: erg goed!

 

Frazey Ford heeft, in tegenstelling tot Lizz Wright, lang niet zoveel platen uitgebracht; slechts twee. Maar wat maakt ook deze dame een zalige muziek! Ze heeft datzelfde zwoele, wat ze mixt met melancholie en ingetogen stoerheid. Haar muziek wordt in de categorie Americana geplaatst: een mix van folk, country en blues. Ik heb haar cd ‘Indian Ocean’ (€ 16,99) al heel wat keren aangeraden aan vrienden en letterlijk iedereen loopt ermee weg.

 

In juli treedt ze op in Nederland, twee keer slechts. Dus iedereen die in de buurt van Bloemendaal of Nijmegen woont, pak je kans.

Mari Plooij

____________________________________

Onderstaande besprekingen van Mari Plooij en Dik Goudsblom

verschenen eerder in BewustZijn magazine.