Boeken

BewustZijn Online

© BewustZijnsWerk 2018

Stille levens | Loes Botman |Aurora Productions | gebonden, 176 pag. | €39,95

 

Loes Botman is een oude bekende van ons - wij interviewden haar voor ons boek BewustZijnskunstenaars 2 en zijn onder de indruk van haar werk - de manier waarop zij met name dieren met pastelkrijt op papier zet, is onnavolgbaar. Met dit dikke boek heb je een prachtig overzicht van vele jaren werk. Inclusief bijdragen van cultuurfilosoof Ton Lemaire en een interview van Annelijn Steenbruggen wordt daarnaast het beeld van een uiterst gevoelige vrouw neergezet, die elke dag tekent en het wezen van elk dier dat zij ontmoet op haar papier ten diepste treft. Ongelooflijk mooi en intens en liefdevol.

 

November 2018, Simone Thomasse

____________________________________

Folk Art | Dinara Miralipova | Christofoor | gebonden, 176 pag. | €24,95

 

Sinds ik in Zweden woonde, heb ik een zwak voor folkloristische motieven. Ze herinneren me aan de boeken van Elsa Beskow en Astrid Lindgren (van wie overigens een uitmuntende biografie verkrijgbaar is) en aan tijden toen het leven goed en eenvoudig was. Of dat echt zo was, is de vraag en daarover ga ik nu niet verder zeuren. Dinara Miralipova is helemaal niet Zweeds, maar komt oorspronkelijk uit Oezbekistan en woont al geruime tijd in Amerika. Ze is een gevierd illustrator en vormgever, en als je dit uitbundige en smaakvolle boek bekijkt, snap je waarom. Deze veelzijdige uitgave is bedoeld als inspiratie om zelf je creativiteit te laten stromen en meubels, eieren, stoffen, behang enzovoort te verlevendigen. Misschien een idee voor de Sint- en Kersttijd die aan komt snellen?

 

November 2018, Simone Thomasse

____________________________________

Arabische sprookjes | Rodaan Al Galidi | illustraties Geertje Aalders | Uitgeverij Gottmer | geb. 136 pag. | € 19,99

 

Toen ik onlangs voor het herfstnummer van het tijdschrift Vruchtbare Aarde knipkunstenaar Geertje Aalders interviewde over haar werk, ging het niet alleen over haar nieuwste boek (zie hieronder), maar vertelde ze met hoeveel plezier ze aan dit schitterende sprookjesboek gewerkt heeft. Dat is er duidelijk aan af te zien! Alleen al de cover is een plaatje en het binnenwerk is voorzien van een feest van kleur en vorm. Verder ben ik onder de indruk van de manier waarop Rodaan Al Galidi de sprookjes losjes en met respect voor zijn cultuur vertelt. Een super cadeau voor iedereen.

 

Oktober 2018, Simone Thomasse

____________________________________

 

9 maanden

Ook over zwangerschap en bevallen gaat dit bijzonder overzichtelijke boek, maar dan voor kinderen (vanaf de kleuterleeftijd). Vroeger werd wel gesproken over 'aanschouwelijk onderwijs', welnu, zo kun je dit noemen. Heel precies en fysiek kan de ontwikkeling van embryo tot baby gevolgd worden, met praktische vergelijkingen en toegankelijke verhaaltjes erbij. Ik hou zelf van wat meer dromerige boeken, nou ja, dat is misschien wel ouderwets. In elk geval weet ik zeker dat deze uitgave tegemoet komt aan de behoefte van veel ouders! Smaakvol & integer.

 

9 maanden | Courtney Adama en Esther van de Paal, ill. Lizzy Stewart | Uitgeverij Christofoor | geb. 32. pag. | € 14,95

 

De vos en de ster

Uitmuntend vormgegeven sprookjesachtig verhaal (in een vertaling van Jan Rot) over een schuwe vos die houvast vindt bij een ster die elke donkere nacht verlicht. Ik kan er niet over uit hóe mooi dit boek gemaakt is: van de linnen cover, de schutbladen, het dikke roomachtige papier tot en met de sobere illustraties in zwart, goud, oranje en een beetje geel. Volkomen terecht werd het bekroond met een Vlag&Wimpel van de Penseeljury.

Een rijk geschenk voor ieder kind en volwassene.

 

De vos en de ster | Coralie Bickford-Smith (ook illustraties) | Uitgeverij Christofoor | geb. 64 pag. | € 18,50

Eindelijk vrij l Samira Ahale l Booklight l 155 pag. € 18,99

 

Het boek ‘Eindelijk vrij’ van Samira Ahale is een spiritueel reisverslag, waarin de schrijfster vertelt hoe zij vanaf een absolute dieptepunt gekomen is tot de vrouw die zij nu is. Zij laat zich inspireren door de spirituele klassieker ‘Een Cursus in wonderen’. Geen probleem voor een moderne moslima, vindt de auteur. “Een bemoedigend boek met veel praktische tips en mooie citaten”, oordeelt Vincent Duindam.

 

Samira Ahale groeide op in België als dochter in een uit Marokko geëmigreerd gezin. Haar ouders deden hun best om haar op te voeden ‘als goed moslimmeisje’ in een westerse wereld. Dat was niet eenvoudig. Voor hen niet – en voor Samira nog minder. Vanuit haar thuissituatie kreeg ze weinig zelfvertrouwen mee. En ze groeide op met angst. De hoofddoek die ze vanaf haar zevende droeg, zorgde voor isolement en pesterijen op school.

Na een studie die ze eigenlijk totaal niet interessant vond (Accountancy/Fiscaliteit aan de Karel de Grote-Hogeschool in Antwerpen), vluchtte ze uiteindelijk in een huwelijk waarin ze zichzelf tien jaar opgesloten voelde. Een vechtscheiding volgde, daarna een schuldsanering en tenslotte een burn out.

 

Ahale’s boek De spirituele allochtoon – Eindelijk vrij is in wezen een spiritueel reisverslag: hoe is zij vanaf dit absolute dieptepunt gekomen tot waar zij nu is?

 

The Course

Inmiddels woont en werkt zij in Drenthe als Pilatesdocent en Mindful & Transpersoonlijk Coach. Zij schrijft blogs, heeft haar eerste boek gepubliceerd en werkt aan een tweede.

Haar belangrijkste inspiratiebron was Een cursus in wonderen (het fameuze boek A Course In Miracles van bijna 1500 bladzijde dat Helen Schucman tussen 1965 en 1972 schreef en dat naar eigen zeggen gedicteerd werd door een innerlijke stem die zij als de stem Jezus identificeerde. Het boek bevat een strik non-dualistische kijk op de wereld  – red.). Vorig jaar schreef Lisette Thooft voor De Bezieling een mooie korte inleiding op deze benadering.

Samira Ahale heeft The Course eigenlijk gebruikt als een ‘zelfhulpboek’. En eerlijk gezegd denk ik dat dit de meest diepe bestemming van ‘spirituele’ boeken is. Dat ze ons helpen inzicht te krijgen in onze psychische worstelingen, ons leren prioriteiten te stellen en om ons te focussen op wat nu echt het belangrijkste is in het leven. Daarmee wordt zo’n boek een gids voor je leven. Gandhi heeft de Bhagavad Gita op een soortgelijke manier in zijn leven gebruikt.

 

In wezen

De grootste les van The Course is: “Ken uzelf. Iets anders valt er niet te zoeken.”

Het is een universele les. Het staat ook op de tempel in Delphi. En Jezus zei het natuurlijk ook: zoek het Koninkrijk Gods in jezelf. Besef wie je ten diepste bent. Neem dát als prioriteit – en leef daarnaar. Uiterlijke dingen verroesten, bederven, of worden ons ontnomen. Maar de bron van Liefde die je in wezen bent is onaantastbaar.

De schrijfster heeft The Course gebruikt om vrij te worden van wat ze uiteindelijk niet is. En zo te ontdekken wie ze dan wel is. En ze nodigt haar lezers uit de reis ook te maken. Daarbij maakt ze gebruik van goedgekozen citaten en parafrases uit The Course, zoals:

 

‘…hoewel gedachten soms complex lijken, problemen onoverzichtelijk lijken en oplossingen ver te zoeken zijn, kan een gedachte slechts twee dingen voortbrengen: angst en afscheiding óf liefde en eenheid. Het kan nooit beide zijn, want waar angst is kan geen liefde zijn. En waar liefde is, is geen ruimte voor angst.’ (blz. 42)

 

Met de lessen uit The Course heeft zij haar gedachten getraind. Maar ook het lichaam wordt onder handen genomen. In een ander deel van het boek bespreekt Ahale zeer uitvoerig de zeven chakra’s en geeft zij oefeningen om je lichaam en mind te onderzoeken en opnieuw te ‘programmeren’. Je kunt opzoeken waar de werking van een chakra bij jou misschien verstoord is, hoe dat komt en wat je eraan kunt doen.

Activiteiten die het ‘wortelchakra’ ondersteunen zijn bijvoorbeeld:

 

‘…wandelen, hardlopen, en dansen maar ook tuinieren en planten verzorgen. Zoek een speciale plek in de natuur op waar je regelmatig naartoe kunt gaan. Kijk naar de bomen, de struiken, de planten en de vogels. Verdiep je band met de natuur.’ (79).

 

Fijne tips. Ik moest even aan Augustinus denken:

‘Leer dansen anders weten de Engelen in de Hemel niet wat ze met jou moeten aanvangen.’

 

Islam

Het werken met The Course staat, volgens de auteur, in het geheel niet op gespannen voet met de islam. Zij doet op dit moment (van schrijven) voluit mee met de ramadan. En in het boek komen ook bijzondere en ontroerende citaten uit de Koran voor:

 

“O mensen, Wij hebben jullie uit een man en een vrouw geschapen en wij hebben jullie tot volkeren en stammen gemaakt opdat jullie elkaar zouden kennen.” (Koran, Soerat 49, vers 1)

 

Mijn eigen opvoeding was een rozentuin vergeleken bij die van Samira. Toch heb ik, net als iedereen, soms ook wel onder mijn ouders geleden. In mijn boekje over opvoeding kwam ik tot deze conclusie:

 

‘Voor mij zelf is het meest wezenlijke spirituele inzicht geweest: de bevrijding voor wie het slachtofferschap loslaat. ‘Mijn lijden’ is gewoon mijn deel van ‘het lijden’ (Nouwen). Ik kan wel zeggen dat ik mijn ouders vergeven heb. Of misschien beter: dat ik mezelf mijn eigen oordelen over hen vergeven heb.’

 

Het boek van Samira Ahale laat deze ontwikkelingsweg ook zien. En op een zeer inspirerende manier, ook al omdat het uitgangspunt en de omstandigheden zo veel lastiger waren. Een bemoedigende tekst, met veel praktische tips en mooie citaten. Er zit een mooie boog over de generaties in. Samira start haar boek met een opdracht aan haar kinderen, Nour en Fenna: “ik hou van jullie.” Ze besluit haar boek met dank aan haar vader, Mhemed, en haar moeder, Habiba. Zij voelt zich gezegend. En: “Ik zegen jullie”.

 

Juli 2018, Vincent Duindam

____________________________________

Met dank aan www.debezieling.nl, waar deze recensie eerder geplaatst is.

 

 

Wordt vervolgd | Michiel Rietveld | uitgever Cichorei | paperback 136 pag. | € 16,50

 

‘Is er nog leven voor de dood?’, begon eens een artikel in een underground jongerenkrant uit de vorige eeuw. En wat sterft er bij het doodgaan?, zo vraagt Michiel Rietveld zich af aan het begin van zijn boek. Als een dergelijke vraag uitputtend behandeld wordt, moet dat wel aansluiten bij ons gezonde verstand, anders houden we het niet vol. Geloofsartikelen zijn er genoeg, maar die leg je snel terzijde als ze niet in jouw straatje passen. Hier wordt uitgegaan van je eigen denken. Weliswaar met de hypothese dat er leven na de dood is, maar dat toets je aan de waarnemingen die je gewoon in het leven opdoet. En dat is een volstrekt gangbare, wetenschappelijke benadering, het toetsen van een vooronderstelling. Geen geloof bij nodig.

 

Vervolgens word je meegenomen in de opbouw van alle wezensdelen van een mens, in even zovele ‘geboortes’ als deze delen in de loop van je leven tot je vrije beschikking komen. Het logische vervolg voel je al aankomen: de stapsgewijze afbouw van al die wezensdelen, die ‘lichamen’ - waarmee je omkleed was tijdens je leven - als je eenmaal sterft, of beter gezegd, gestorven bént en je weg in de andere wereld vervolgt. Ook dit is geen theoretisch verhaal, maar doorspekt met heel dagelijkse voorbeelden.

 

Als vanzelf gaat het verder: hoe ontwikkelt een heel nieuw leven zich als de cyclus leven–dood is afgerond? Met als grote vraag: hoe vrij zijn we eigenlijk? En weer worden hier praktische oefeningen aangeboden om zélf te onderzoeken hoe lotsbestemming en je daaraan ontworstelen kunnen uitpakken. Een werkboek dus. Zou het lukken die oefeningen ook te doen? Zelfs zonder dat ben je als oplettende lezer al een hele weg gegaan die je een stuk dichter bij jezelf heeft gebracht. Leven voor de dood? Zo veel dat je aan één leven nooit genoeg hebt. Eerst dit boek lezen, dan sterven. Een aanrader.

 

Mei 2018, Hiddo Wessels

____________________________________

 

Houden van sterren en planeten | Michiel Rietveld | uitgever Cichorei | paperback 128 pag. | € 16,50

 

Stap voor stap neemt de schrijver je mee op de tocht langs de sterrenhemel. Gewoon beginnen, daar waar je staat met dat wat je ziet. De aarde gaat draaien, sterrengroepen worden beelden en bewegen om je heen, En dat beeld, plus de beleving die dat oproept, wordt steeds verder opgebouwd. Jijzelf als middelpunt van de gehele kosmos. Als vanzelf ontstaat de vraag naar het ontstaan. Nee, geen onbegrijpelijk begin uit het niets, een oerknal, maar een langzame evolutie uit warmte, zoals een idee waar je warm voor loopt. En evenzo maken de wereldbeelden een ontwikkeling door: in de millennia vóór Christus, waar de hemel je eigenlijke thuis was, tot in deze tijd waarin je jezelf ziet als een minuscuul stofdeeltje, rond suizend op een steenbrok door de onmetelijke ruimte - zielloos en zinloos.

 

In het volgende deel bemerk je opnieuw dat de schrijver jarenlang docent is geweest aan opleidingen waar vele jonge mensen aan deelnamen: weer een voorstellingsoefening, maar nu door als groep letterlijk een bewegende voorstelling te maken waaraan veel te beleven valt. Het functioneert als inleiding op de werking van al die sterren en planeten op bijvoorbeeld planten, of mensen hier op aarde. Was de opbouw tot nu toe voorzichtig en dus goed te volgen; vanaf de beschrijving van de zon worden er wel erg grote sprongen in het voostellen en denken gemaakt. Zo’n betoog was vast beter te volgen geweest als je de spreker zou horen, zien en mocht onderbreken.

 

In het afsluitende hoofdstuk wordt dit alles samengepakt in een nieuwe benadering van het ontstaan van ons zonnestelsel, gebaseerd op oeroude inzichten. Een spoedcursus in wisseling van het natuurwetenschappelijk paradigma: het heelal is uit geest geboren, tot en met de voor ons zichtbare hemellichamen.

 

Houden we nu meer van sterren en planeten? Ja, want in ons waarnemen werd onze beleving, onze verwondering betrokken. En ons voorstellen en denken daarover bleef dichtbij. En we houden nu zelfs ook een beetje van Michiel Rietveld.

 

Mei 2018, Hiddo Wessels

____________________________________

De slaaf | Anand Dílvar | Uitgeverij Juwelenschip | paperback, 160 pag. | € 17,95 (verschijnt 1 maart 2018)

 

Vertaald in 16 landen, meer dan 1,8 miljoen exemplaren verkocht; ik krijg herinneringen aan De Alchemist van Paulo Coelho...​

 

De slaaf is een bijzonder boek met een in mijn optiek helaas niet zo bijzondere cover, maar dat is een smaakkwestie. Laat je er in ieder geval niet door afschrikken, zoals mij dreigde te gebeuren. Als je geïnteresseerd bent in een leidraad voor een volwassen en liefdevol leven zou ik zeggen: spendeer er een avondje aan en je weet voor altijd hoe het zit - al moet je het misschien na een poosje nog een keer lezen; ter opfrissing. Nóg een kleine kanttekening: het verhaal is niet echt sterk, het lijkt een open-deuren-gebeuren en toch... is het net een uiterst gecomprimeerde Osho-op-z'n-best.

De hoofdpersoon zit gevangen in zijn lichaam na een auto-ongeluk ten gevolge van excessief drank- en druggebruik. Niet in staat om met de mensen om hem heen te communiceren - men gaat ervan uit dat hij ook niets hoort of ziet - begint hij een innerlijk gesprek met zijn spirituele gids (of is het zijn alter ego?) over de werkelijke waarden van het leven. Een aanrader voor iedereen, maar vooral voor mensen die zich in een levenscrisis bevinden, want dan sta je immers zo open voor wezenlijk begrip van kwesties als schuld, verantwoordelijkheid voor jezelf dragen en een loepzuivere uitleg over het verschil tussen pijn en lijden. Anand Dílvar windt er geen doekjes om.

 

Februari 2017, Simone Thomasse

____________________________________

De nachtelijke reis | Bas Klinkhamer | gebonden, 192 pag. | Uitgeverij ITIP | € 24,50

 

Bas Klinkhamer (lees hier het interview uit BewustZijn magazine), mededirecteur van ITIP - school voor leven en werk - is een authoriteit op het gebied van dromen, dat kunnen we rustig stellen. Zijn nieuwste (dikke) boek De Nachtelijke reis is naast een plezier voor het oog en een bron van interessante en praktische informatie. Mooi ingedeeld, helder, persoonlijk, zo boeiend geschreven dat je door en door wilt... Voortdurend had ik AHA Erlebnisse en het resultaat is dat er weer een schriftje naast mijn bed ligt om mijn dromen in te noteren!

 

Toevluchtsoord | Rita Spijker met illustraties van Yoko Heiligers | Het Kopland | gebonden, 84 pag. | € 7,50 excl. verzendkosten. Bestellen via: godertwalter​ of boekhandelriemer.

 

Ook Rita Spijker is geen onbekende van ons, verschillende van haar boeken werden in BewustZijn Online besproken. Toevluchtsoord is een verzameling van 17 interviews met oud-medewerkers & oud-bewoners van Het Toevluchtsoord in het centrum van Groningen, dat 105 jaar lang als een veilige plek voor vrouwen fungeerde. Waar ongehuwde moeders hun kindje ter wereld konden brengen en dat later een opvang voor vrouwen en kinderen op de vlucht voor huiselijk geweld werd. Dit boek is uitgebracht ter gelegenheid van de verhuizing naar een nieuw gebouw en daardoor alleen verkrijgbaar in Groningen (zie onder). Wat ik zo opmerkelijk vind, is de liefde waarmee iedereen over deze toch beladen plek spreekt, de veiligheid die er ervaren werd en de vooruitstrevendheid die uit de verhalen spat. Rita heeft ze prachtig opgetekend, die intieme kleinoden. Natuurlijk, je leest onbestaanbaar akelige dingen. Maar hoe flexibel en krachtig is het menselijk vermogen tot regeneratie! En hoeveel liefde is er beschikbaar... Gave illustraties van Yoko Heiligers.

 

December 2017, Simone Thomasse

____________________________________

De Waal bewogen | foto's Andrea Gulickx | teksten van Wim Huijser | gebonden, pag. | €34,50 plus verzendkosten (€3,95) - bestellen: andreagulickx-photography

 

Dit prachtig uitgegeven cadeauboek is een ervaring. Laat je meevoeren door de schoonheid van de Waal onder alle mogelijke omstandigheden; Andrea Gulickx legde de stroming van de rivier door middel van foto's met een lange sluitertijd vast. Wim Huijser nam het inleidende essay en een interview met Andrea voor zijn rekening, en hij koos fragmenten van gedichten bij de schitterende foto's. Een wonderbaarlijk mooi decembergeschenk!

 

December 2017, Simone Thomasse

____________________________________

 

En nog wat fantastische uitgaves van de Belgische uitgeverij De Eenhoorn...

 

Allereerst is daar Drie zotte zussen met tekst van Siska Goeminne en zeldzaam gekleurde illustraties van Trui Chielens. Het raakte me vanwege inhoud en kleur. En omdat we net Onno's vader verloren hebben, krijgt dit boek over verlies voor ons een bijzondere waarde. Ieder met haar eigen talent en heel verschillend van karakter hebben Grote Zus, Zusje Tussenin en Kleine Zus een fijn leven met hun ouders en elkaar. Tot er iets gebeurt en Zusje Tussenin voorgoed verdwijnt. Nee, dit is geen romantisch zoet verhaaltje. Het is zoals het is. Rouw voelt als harde donkere krassen in je ziel. Maar na verloop van tijd komt er - echt waar - weer ruimte voor licht en vreugde. Vanaf een jaar of 8 tot 100.

 

Drie zotte zussen - tekst Siska Goeminne - illustraties Trui Chielens - gebonden, 56 pag. - EU 16,50

 

Een ander boek over verlies is Dwarrelstad van Peter De Voecht, met tere illustraties van Erika Cotteleer. Esters vader is gestorven. Vroeg in de ochtend wordt ze wakker en meteen overvalt het verdriet haar. Het is 6 uur, ziet ze. Maar dan bedenkt ze dat de wintertijd ingegaan is. Dat maakt dat ze een extra uur heeft en dit brengt ze, samen met haar hond door in de straten van de stad. Dromerig loopt ze rond, totdat ze de aanwezigheid van haar vader voelt. Sterke herinneringen aan haar laatste reis met hem naar Venetië komen op. Dit hele speciale uur helpt haar het leven zoals het komt te accepteren. Wondermooi. Voor (jong)volwassenen.

 

Dwarrelstad - tekst Peter De Voecht - illustraties Erika Cotteleer - gebonden, 56 pag. - EU 15,95

 

De Wereld, van Paul Verrept met tekeningen van Ingrid Godon, verhaalt over wat er gebeurt als je dag anders begint dan andere dagen. En je een onbekende weg inslaat. Angstaanjagend soms, je wordt in het verhaal gezogen. Veel (mooie) tekst, treffende tekeningen, ontdaan van ieder tierelantijntje. Wat een apart geheel! Een boek om telkens te herlezen, ontroerend en verrassend. Niet te plaatsen, maak er je eigen ervaring van. Voor volwassenen.

 

De wereld - tekst Paul Verrept - tekeningen Ingrid Godon - gebonden, 88 pag. - EU 17,50

 

Een bijzonder soort kijkboek is Ik zie jou, zie jij mij? met korte teksten van Siska Goeminne en collages van Alain Verster - het werd bekroond met de publieksprijs 2016. Ook dit is een wat ongrijpbaar verhaal over een oude mevrouw en de man met de strik, een hond en een jongen met een boekentas. Een kindje, een vis. Ze hebben allemaal met elkaar te maken. Kun je ze ontdekken? Er is veel te zien. Hoe kijk je? Wat zie je precies? Voor jong en oud.

 

Ik zie jou, zie jij mij? - tekst Siska Goeminne - collages Alain Verster - gebonden, 88 pag. - EU 16,50

 

December 2017, Simone Thomasse

____________________________________

Oefenen in liefde – als er geen wij is | Marieke van Nimwegen | gebonden, 52 pag. | €15 bestellen via deze link

 

Autobiografisch schrijven over een ingewikkelde liefdesgeschiedenis is meestal een tamelijk hachelijk gebeuren, maar Marieke van Nimwegen slaagde erin in 52 pagina's compleet te zijn. Dat noem ik kunst. En jawel, dit kleine boek is ook nog eens goed en pakkend geschreven. Er is aandacht besteed aan de vorm: korte hoofdstukken die telkens beginnen met een poëtische samenvatting en bijna objectief nabeschouwd worden. Cover en illustraties zijn van Brigida (kunstenares) en de ondertitel is ongelooflijk raak gekozen. En nee, het wordt nergens larmoyant. Natuurlijk is er boosheid en teleurstelling, maar de schrijfster is zich vol bewust van wat er gebeurt en daardoor wordt ze geen slachtoffer.

De lezer wordt deelgenoot van een hartstochtelijke relatie tussen een vrouw die zich met hart en ziel wil verbinden en een man die Asperger blijkt te hebben. Hij is dol op haar, maar ook op andere vrouwen en toeft vooral in zijn eigen belevingswereld. De vrouw onderzoekt haar motieven: waarom zou ze zich voortdurend door hem op het verkeerde been laten zetten al doet hij dat niet met opzet? Hij is zoals hij is en kan niet anders. Verschillende malen wordt de relatie verbroken of op hold gezet, om vervolgens (soms tegen wil en dank) weer opgepakt te worden. Dat duurt 15 jaar.

Openhartig maar nergens gȇnant, genuanceerd maar niet te gedetailleerd, vol liefde maar nergens sentimenteel en zo kan ik doorgaan. Mooi, eerlijk en een pure weergave van wat de liefde vermag én wat ontwikkeling vermag.

 

November 2017, Simone Thomasse

____________________________________

Dichterbij de bij | Alma Huisken | Uitgever Christofoor|Prijs: € 24,50

 

'Als de bij uitsterft, volgt de mensheid binnen twee jaar.' Deze onterecht aan Albert Einstein toegeschreven uitspraak is ook nog eens onwaar. Einstein was een integere natuurkundige, geen bioloog, en de voedselproductie zou met zo’n tien procent afnemen vanwege de gemiste bestuivingscapaciteit van de bijen. Maar de achteruitgang van de bijenstand, vooral die van de honingbij - die is helaas maar al te waar.

 

Toen Alma Huisken, schrijfster van onder andere ‘Met mest en vork’, werd gevraagd een boek over bijen te schrijven, zei ze direct ‘ja’. Want haar liefde voor de bijen was al gewekt, en gevoegd bij haar ervaring met tuinieren-vanuit-de-natuur leek zij de geschikte persoon. Eerst even dit: van het bijna vuistdikke boek ‘Dichter bij de bij’ leer je géén bijen houden. Daarvoor zijn ándere boeken, websites en vooral cursussen over de directe omgang met deze wonderbaarlijke wezentjes de aangewezen weg. De schrijfster neemt je mee op haar zoektocht naar de wereld van groen en bloemen, en hoe de bij daarin past. Net zoals de honingbij afhankelijk is van de mens, is dat met de bloemenwereld in onze omgeving zo langzamerhand ook het geval. Huisken zorgt ervoor dat het geen theoretische tocht wordt, maar eentje die je met al je zintuigen, invoelend, een onderzoekende houding en met je handen aflegt. Met vallen, bijensteken, opstaan en zoete honing. En de voortdurende vraag over wat de bijen zouden vinden van onze behandeling - of zeg maar gerust: ingrepen - in hun bestaan.

 

Dit is een ervaringsboek dat leest als een roman, gelardeerd met recepten waarvoor honing het onmisbare ingrediënt is, met vele inkijkjes in de bijenhistorie, van ontwikkeling tot verspreiding en de betekenis voor mensen, en tenslotte roerende feiten over de bij zelf, haar voorkomen, gezondheid en ziekte, en haar gaven: honing, gelei, stuifmeel, was, propolis en… haar gif. Daarnaast is het een handboek dat laat zien hoe je kunt zorgen voor de drachtplanten die zo broodnodig zijn voor het voortbestaan van deze op de zon gerichte, enig echte gedomesticeerde vliesvleugeligen. Zo zorg je ook voor de bijen; op een belangrijke en onmisbare manier. Van bijen hóuden, van heel dichtbij - dat leer je werkelijk van dit vol liefde geschreven boek.

 

 

Oktober 2017, Hiddo Wessels

____________________________________

Masser Brock | Auteur: Bert Wagendorp | Uitgever: Atlascontact | Uitvoering: paperback, 416 pag. | Prijs: € 19,99

 

Zo langzamerhand krijgen we een aardig beeld van de kantelbaarheid van de waarheid zoals die in de politiek gehanteerd wordt. Volkskrant columnist en auteur Bert Wagendorp schreef er een mooi en spannend boek over, dat maakt dat je mede doordat het helemaal in het huidige tijdsbeeld geplaatst is, moeiteloos mee kunt in de gebeurtenissen. (Grote) toevalligheid speelt een aanzienlijke rol. Het is dan ook een boek, zul je zeggen. Uit ervaring weet ik dat het leven vaak nog veel verrassender is dan de werkelijkheid, dus het stoorde me niet. Hoofdrolspelers zijn Masser Brock, stercolumnist van een toonaangevende Nederlandse krant, zijn zus en haar zoon, zijn oud-collega Bonna - hondsbrutaal en kleurrijk en ‘Tup’, premier van Nederland. Er lopen twee verhaallijnen: a) wat was er werkelijk aan de hand daar in dat verre oorlogsgebied waar vier jonge soldaten omkwamen? b) In hoeverre werden journalisten van de krant beïnvloed door de binnenlandse veiligheidsdienst? Los van het verhaal vond ik de precieze beschrijvingen van het horlogevak van de neef die in de voetsporen van zijn grootvader treedt erg prachtig en warm. En dat was fijn, want intriges, volop aanwezig, zijn toch maar deprimerend. Samenvatting: goed en luchtig geschreven - zoals Wagendorp betaamt, spannend, treurig, genuanceerd en ook ontnuchterend. Jazeker: een vakantieboek.

 

Augustus 2017, Simone Thomasse

____________________________________

Bijna echt gebeurd | Auteur: Liane Moriarty | Uitgever: A.W. Bruna | Uitvoering: paperback, 528 pag. | Prijs: € 19,99

 

Het valt me op dat er steeds meer boeken in de categorie ‘knap opgebouwd’ verschijnen. Deze dikke roman en bestseller is daar een voorbeeld van. Knap opgebouwd dus, en tot het laatste moment spannend zonder dat er bloed vloeit. Centraal staan Clementine en Erika, twee vriendinnen tegen wil en dank. Dat is al geheimzinnig genoeg, al denk ik dat het vaker voorkomt. Je voelt je verbonden met iemand en tegelijk vraag je je af: waarom eigenlijk? Het pact tussen Clementine en Erika bestaat al sinds hun lagere schooljaren. We volgen een episode van twee maanden, telkens terugkijkend vanuit heel verschillende personages op die ene barbecueavond aan het begin ervan. Hoe kon gebeuren wat daar gebeurde? Wat is waar? Welke rol speelde Harry, de oude buurman en mopperpot? Wie weet er wat?

Vloeiend en heel goed geschreven; een heerlijk vakantieboek!

 

Juni 2017, Simone Thomasse

____________________________________

 

Body Coaching |" Auteur: Aria den Hartog | Uitvoering: paperback, 96 pag. | Prijs: € 19,95

 

We kennen Aria den Hartog al een aantal jaren – als vriendin, behandelaar en nu als schrijver. Oorspronkelijk opgeleid als verpleegkundige, specialiseerde ze zich in kinesiologie en richtte de Nederlandse School voor Kinesiologie op. Daarnaast kent ze alle ins en outs van voetzoolreflexologie, die ze als buitengewoon praktische tool onderwijst in Ghana.

Aria schrijft zoals ze praat: helder, no nonsens, met fijne humor en praktisch. Ze koos voor dit boek (een samenvatting van haar kennis en ervaringen) een concept dat heel goed werkt, namelijk de combinatie van verhalen en theorie. Van alles komt er aan de beurt: ik lees onder meer over stress, de werking van organen en hersenen, de betekenis van de meridianen, numerologie en de vijf elementen. Het leuke is dat het nergens saai of ingewikkeld wordt, integendeel! Met de oefeningen kun je direct aan de slag, een groot goed. Informatief, onderhoudend en overzichtelijk uitgevoerd met verfijnde illustraties in blauwtinten van kunstenaar Ben Hulsegge. En voor mensen die zich verder willen verdiepen in deze materie, biedt Aria een dagtraining aan waarin alle aspecten van het boek degelijk behandeld worden. Daarnaast zijn er meerdaagse trainingen Body Coaching gericht op therapeutische toepassing.

 

Juni 2017, Simone Thomasse

____________________________________

 

De draad weer oppakken | Jeroen Kleijne | Amsterdam University Press | paperback 122 pag. | €14,95

 

We kennen ze allemaal, persoonlijk of via via; mensen die een verschrikkelijke gebeurtenis meemaakten. Hoe kom je daar ooit weer bovenop? denk je bijna automatisch. En toch sta je er versteld van wat iemand kan verstouwen. Hierbij speelt zijn of haar persoonlijkheid een rol, maar er is ook gerichte hulp voorhanden. Journalist Jeroen Kleijne tekende 14 traumatische verhalen op en laat diverse traumadeskundigen aan het woord.

Een aangrijpend, mooi ingehouden geschreven en inzichtbrengend boek.

 

mei 2017, Simone Thomasse

____________________________________

Vaardig in geluk - Handboek Zenmeditatie | Hans Wanningen

De laatste jaren is er zoveel bewijs verzameld voor het feit dat meditatie een werkzame (en goedkope) manier is om tot welbevinden te komen, dat de kring beoefenaren steeds groter en groter wordt. Wat mij betreft past het volledig in een tijd waarin bewustwording - en daarmee verantwoordelijkheid dragen voor jezelf en je omgeving - aan de orde is. Of in ieder geval zou móeten zijn. De gebeurtenissen in de wereld mogen onze haren overeind doen staan, maar ik kies ervoor me te richten op wat ik zélf kan doen. En dat is om te beginnen dagelijks een poosje zitten. Met mezelf, m'n ademhaling, m'n yoga, m'n gebeden. Soms zing ik mantra's voor iemand die het moeilijk heeft. Ja, het werkt. Het maakt me kalm en nog veel meer.

 

Dus ben ik blij dat onlangs bij uitgeverij Asoka Vaardig in geluk - handboek zenmeditatie verscheen. Auteur is Hans Wanningen, die eerder heeft meegeschreven aan twee boeken van zenmeester Rients Ritskes (Leer denken wat je wilt denken en Leer voelen wat je wilt voelen). In zijn boek, met een voorwoord van diezelfde Rients Ritskes, behandelt de schrijver zenmeditatie, geluk en wat die twee met elkaar van doen hebben. Deze thema's vormen ook de basis voor zijn zentrainingen aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. Voor wie gelukkig wil zijn, zegt Wanningen, is de mindset de doorslaggevende factor, want op onze genetische aanleg voor geluk kunnen we niet zo gek veel invloed uitoefenen. En omstandigheden of omgevingsfactoren hebben per saldo verrassend weinig impact op hoe (on)gelukkig we ons voelen. Maar met een mindset waarmee we ons vaardig leren verhouden tot alles wat zich voordoet in ons bestaan, rollen we de rode loper uit voor het geluk. Waarachtig, standvastig geluk komt van binnen uit - nergens anders vandaan! - het zetelt in de geest. Soepel en snel kunnen schakelen, met kalmte, lenigheid, vrijheid en tegenwoordigheid van geest, daar komt het in de kern telkens weer op aan. Ook, júist ook, wanneer het tegenzit. Zo'n geestesgesteldheid is de opmaat voor een leven van 'volledig toeschouwen, volledig deelnemen' - zoals de zenmeesters zeggen. En wie wil er nu niet een leven dat ten volle geleefd én beleefd wordt? Dat kan vrij eenvoudig bereikt worden, schrijft Wanningen, want: 'Mediteren is in essentie heel simpel: zitten, ademen, tellen; na twintig minuten een buiging maken, klaar!'

 

Het boek kost € 22,95 en biedt met zijn 320 pagina's een schat aan praktische informatie inclusief adressen, kanttekeningen, fysiologische weetjes, voorbeelden en grappig beschreven voorvallen uit de meditatieloopbaan van Hans Wanningen. Alle aspecten die je maar kunt verzinnen komen aan bod. Erg de moeite waard, vond ook Olaf Tempelman in De Volkskrant van vorige week!

 

februari 2017, Simone Thomasse

____________________________________

 

Kunst = Leven = Kunst | Babeth Mondini-VanLoo: Van Beuys tot Boeddhisme | - diverse auteurs - Samsara Uitgeverij - gebonden, 264 pag. - € 29,95

 

Jaren geleden ontmoette ik Babeth VanLoo, indertijd omroepdirecteur bij de Boeddhistische Omroep. Voor mij was haar enorme staat van dienst als mediakunstenaar een pure verrassing. In het interview dat we plaatsten in BewustZijn magazine komt haar diepe verbondenheid met enerzijds installatiekunstenaar Joseph Beuys - die ze zeer goed gekend heeft en van wie ze een aantal films maakte - en anderzijds het boeddhisme volop aan de orde. De samenhang is buitengewoon interessant. En nu ligt hier een rijkgeïIllustreerd boek met een compleet biografisch overzicht van Babeth's leven: intiem, verrassend, onconventioneel, uiterst divers. Véél originele foto's - mooie begeleidende beschouwingen. Een prachtig document.

 

januari 2017, Simone Thomasse

____________________________________

Alle dagen zijn van liefde | Uitgeverij Philip Elchers | Auteurs: Aggy van Caldenborgh en Lyan van der Meulen | Prijs: EU 17,50 plus verzendkosten

 

Biodanza (letterlijk: levensdans) is een methode om te genieten van muziek en dans, om elk moment intens te beleven. Sinds 2000 wordt het overal in Nederland aangeboden en zijn al tienduizenden samen aan het dansen in wekelijkse groepen of weekendworkshops. Deze dans heeft geen bepaalde stijl of vorm, maar gaat over je vrij bewegen op muziek, alleen of groepsgewijs. Trefwoorden: aandacht, expressie en contact. Ontstaan in Zuid-Amerika, waar psycholoog Rolando Toro dans inzette om kwetsbare mensen meer zelfvertrouwen te geven, groeide het geleidelijk uit tot een wereldwijd fenomeen waarin velen zich kunnen uitleven. In ‘Alle dagen zijn liefde’ worden 12 biodanzers gepresenteerd; beginners, docenten, ouderen en jongeren, allen geïnterviewd door de twee schrijfsters. Ze laten zich openhartig uit over hun passie voor Biodanza en vertellen over items als ‘leven in vertrouwen’, ‘hoe een ziekteproces hanteerbaar werd’, ‘wat vast zat en weer is gaan stromen’, ‘terug naar wie ik ben, naar mijn eigen zachtheid’ en ‘liefde en aandacht in verbondenheid’.

Ook bejaarden genieten er inmiddels van, en ja, wat zou het mooi zijn als kinderen met deze methode zouden kunnen kennismaken - om zo samen vrijuit in beweging te zijn.

Dit fraai vormgegeven boek gaat over de kracht van Biodanza die voelbaar wordt in een verzameling persoonlijke verhalen. Ze schetsen een mooi beeld van wat het een ieder heeft gegeven. Voor wie benieuwd is naar deze hartelijke manier van dansend ontmoeten rond 5 steeds terugkerende thema’s: vitaliteit, affectiviteit, creativiteit, transcendentie en seksualiteit. En dat alles op prachtmuziek. Vivencia! Beleef elk moment intens, Biodanza nodigt je daartoe uit. Lekker lezen, lekker dansen, doen!

 

december 2016 Rob Heiligers

____________________________________

Over vrijheid gesproken | Auteur: Tony Parsons | Uitgeverij: Samsara | Uitvoering: gebonden | Prijs: € 18,95

 

In dit 6e boek van Tony Parsons gaat het uiteraard over het ‘open geheim’, zoals hij dat noemt. Dat kan slechts wijzen op het eenvoudige wonder van zijn, en trachten licht te werpen op de zinloosheid van het zoeken ernaar. En ook hier gaat het weer over de mythe van het zoeken en de vergeefse pogingen om dat wat we niet kunnen kennen te beschrijven. Nu staat Parsons bekend om zijn compromisloze aanpak; bij eerdere publicaties kreeg ik weleens het beeld van een vlijmscherp fileermesje. In dit boek toont hij een openhartige kant, met bijvoorbeeld een uitgebreide inleiding over zijn eigen ‘thuiskomen’, ook als spreker. Over persoonlijk of onpersoonlijk, weten en niet-weten. En dat alles (en niets) in vele prachtige zinnen, die als vanzelf bij het beantwoorden van vragen uit ‘zijn’ mond rollen. Inderdaad ‘zijn’ tussen aanhalingstekens, want zijn/haar/mijn/ik is immers een illusie. Laten we Tony zelf aan het woord laten. Wie het aanspreekt leze vooral meer!

 

Zoeken naar zijn is geloven dat het verloren is. Is er iets verloren geraakt, of is het alleen maar zo dat het zoeken het versluiert? Danst de geliefde altijd net waar wij niet kijken?’

Vraag: ‘Zou u iets meer kunnen zeggen over de goddelijke minnaar en de relatie met het niets?’

‘Wat is, is niet-iets en dat is de paradox. Dat kan op geen enkele manier begrepen of geweten worden. Er is geen relatie tussen de goddelijke minnaar en het niets, want ze zijn hetzelfde. Waar jij in zit, dat is onvoorwaardelijke liefde. Dat is geen spirituele boodschap, maar de werkelijkheid is dat wat hier gebeurt het niets is dat verschijnt als alles. In feite wordt dus iedereen hier in deze kamer voortdurend bemind. Dus een pijntje in het lijf, of een warm gevoel, of denken, is de beminde. Er is niets dat niet de beminde is. De liefde is onvoorwaardelijk. Ze kiest iemand niet omdat hij er leuk uitziet of de afgelopen drie weken gemediteerd heeft.’

‘Het bericht van het open geheim kan slechts wijzen op het simpele wonder van bestaan, en pogen de zinloosheid van het zoeken ernaar duidelijk te maken. Zij aanvaardt noch verwerpt vormen van onderricht in een spiritueel pad of ontwikkeling, maar zal compromisloos de buitengewone en fundamentele illusie ontkrachten achter het geloof dat er zoiets bestaat als een zoeker die verlichting kan vinden.’

‘Het is een verbazingwekkend mysterie. Men wil alles en verlangt toch naar niet-iets. Wanneer er niets over is, is alles er.

 

november 2016 Rob Heiligers

____________________________________

 

Een klein leven | Auteur: Hanya Yanagihara | Uitgever: Nieuw Amsterdam | Uitvoering: paperback, 752 pag. | Prijs: € 24,95

 

Hygge | Auteur: Meik Wiking | Uitgever: Lev. | Uitvoering: gebonden, 288 pag. | Prijs: € 19,99

 

Het is nauwelijks mogelijk twee meer tegengestelde boeken te vinden dan die ik vandaag bespreek. Het ene is alom bekend en heet 'Een klein leven', geschreven door de uiterst begaafde Hanya Yanagihara. Ze volgt 4 Amerikaanse vrienden op de voet en onder de huid. Ontroerend, tragisch, diepmenselijk en onmenselijk tegelijk. Het andere gaat over de Deense kunst van het leven: Hygge en werd geschreven door Meik Wiking van The Happiness Research Institue in Kopenhagen. Onderzoek heeft uitgewezen dat Denemarken het gelukkigste land ter wereld is. Wiking schrijft dat vooral toe aan hygge (lijkt wel een beetje op het Engelse woord hug trouwens!). Nou, huggen hoort absoluut bij hygge...

 

‘Een klein leven’ kwam in april uit en intussen is er giga veel over geschreven. Het is een opzienbarende uitgave, dat geldt voor zowel de inhoud als de omvang. Afgelopen week werd in de Volkskrant het nieuwe boek van A.F.Th. van der Heijden besproken (wat trouwens nog twee keer zo dik is!) en onder meer benoemd dat veel mensen momenteel graag in boeken willen ‘wonen’. Dat heb ik mijn hele leven al. Ik ken de grote jammer als een geweldig boek bijna uit is. Zo ook bij ‘Een klein leven’, al was het verhaal helemaal afgerond - er kon echt niets meer bij. Even kort de verhaallijn: je volgt 4 Amerikaanse vrienden vanaf hun studietijd. Maakt kennis met hun achtergrond, hun zeer persoonlijke gedachten, hun geheimen. Eén van hen is speciaal en kwetsbaar; de anderen voelen dat van meet af aan. Ze houden verregaand rekening met hem; er wordt nauwgezet en vol liefde voor hem gezorgd. Langzaam ontvouwt zich zijn onvoorstelbaar verschrikkelijke levensverhaal. Af en toe moest ik het boek even wegleggen om bij te komen, en dat heb ik echt niet vaak. In dat opzicht sluit ik aan bij de recensies, die bol staan van woorden als gruwelijk en schokkend. Maar toch is het voor mij vooral een wonderschoon relaas over vriendschap: echte, diepe, toegewijde vriendschap. Yanagihara heeft daarnaast een haast bovenmenselijk vermogen zich in karakters in te leven. Ze laat iedere porie van binnen en van buiten zien. Waanzinnig goed geschreven; misschien wel het beste dat ik ooit gelezen heb.

 

Hygge

Dit boek ligt als een lekker snoepje op mijn bureau. Het is een beetje ouderwets uitgegeven, ook qua formaat, en het ruikt lekker. Helemaal hygge, zo’n naar verse drukinkt geurend boek. Om ’s avonds bij de kachel door te kijken - want ook een houtvuurtje hoort hierbij. En warme wollen sokken, behaaglijke plaids, heerlijk eten, lekkere gløgg (een soort glühwein), een fijn gesprek met vrienden, knusse meubels, schapenvachten, een wandeling door een kruidig ruikend herfstbos, sleeën. Hygge, een onvertaalbaar Deense woord, is - kortom - een soort gezelligheid; dat bekende Néderlandse woord dat geen vertaling kent… Hygge gaat over sfeer, aanwezigheid, genieten, gelijkheid, dankbaarheid, harmonie, comfort, wapenstilstand, kameraadschappelijkheid, schuilplaats. Wie wil er nou geen hygge? Geen smoesjes dat het onbereikbaar is, want het heeft niks met geld te maken.

 

november 2016 Simone Thomasse

____________________________________

De H is van Havik | Auteur: Helen Macdonald | Uitgever: De Bezige Bij | Uitvoering: paperback, | 352 pag. | Prijs: € 19,90

 

Van dit inmiddels veelgeroemde boek - een bestseller in Amerika en Engeland - van geschiedkundige en professioneel valkenier Helen Macdonald heeft bijna iedereen met belangstelling voor literatuur wel gehoord. Ze gaf interviews, kreeg van alle kanten lovende recensies en heeft ongetwijfeld de valkerij een flinke boost gegeven. Dat het verhaal deels autobiografisch is, maakt het zeker voor mij aantrekkelijk. De inhoud in een notendop: Macdonald verliest haar geliefde vader en komt in diepe rouw terecht. Vanaf haar 12e wordt zij geobsedeerd door het africhten van roofvogels. Zij kent ieder boek, ieder detail van de oefenweg, heeft veel verschillende vogels gehad. Nu kiest zij voor een havik, een zeer moeilijk te treinen (het duurde even voor ik doorhad dat hiermee ‘trainen’ genoemd wordt) dier, en wel om een heel speciale reden: hiermee bezig zijn zal haar volledig in beslag nemen en dat is wat ze wil.

Haar prachtige, nauwkeurige waarnemingen - van de natuur waarin ze een groot deel van de tijd vertoeft, van haar rouwproces, van havik Mabel - zijn fenomenaal. Er doorheen gevlochten loopt het verhaal van T.H. White, auteur van haar favoriete boek over valkerij: The Goshawk. Een triest en ook wel naar figuur, zijn praktijken met havik Gos zijn ronduit tragisch en wreed te noemen. Ik schaam me er niet voor dat ik ronduit afkeer aan die passages ervoer. Sowieso heb ik naast fascinatie en bewondering voor de schoonheid van roofvogels wat moeite met het overigens volstrekt inherente bloederige aspect van het azen en jagen. Ik haast me te benoemen dat Macdonald hier buitengewoon genuanceerd mee omgaat. Een boek (met een sterke cover!) dat er toe doet, niet een snel-uit-lezer, maar de huidige lange herfstavonden geven er genoeg ruimte voor.

 

november 2015 Simone Thomasse

____________________________________

 

Bewaakte ogenblikken | Portretten van longstay tbs’ers | Auteur & schilderijen: Henk Hage | Uitgeverij: Vantilt | Uitvoering: paperback, 160 pag. | Prijs: € 19,50

 

Al een poosje volgen we kunstenaar Henk Hage, die in opdracht van de Pompestichting tbs’ers van de longstayafdeling in het Brabantse plaatsje Zeeland portretteerde. Het idee kwam van Marco Luijk, geestelijk verzorger in de kliniek. Zijn overtuiging is dat ieder mens gekend wil worden, wil bestaan - ook een tbs’er. De voorwaarde waaraan Henk moest voldoen was dat de portretten niet herkenbaar mochten zijn.

Dit project dat natuurlijk een lange voorbereiding kende, maar concreet op 21 mei 2015 begon, leverde 88 portretjes op. In olieverf, op paneeltjes van slechts 17,4 x 17,2 cm, en tjonge, wát een expressie. Op dit moment loopt de tentoonstelling hiervan tot 4 december in Museum Het Valkhof in Nijmegen. De contacten met zijn modellen verliepen heel verschillend; Henk hield een tweewekelijks blog bij waarin je zijn ervaringen kon volgen. En nu is er dan dit schitterende boek, met onder andere een erg mooi voorwoord van Willem Jan Otten. In het eerste deel vind je de portretjes op bijna ware grootte afgebeeld. Het tweede deel is gebaseerd op dagboekaantekeningen en blogs. Aangrijpend en diep menselijk - bijzonder zorgvuldig uitgegeven.

 

oktober 2016 Simone Thomasse

____________________________________