Fragmentkenwilber

BewustZijn Online

SiteLock

© BewustZijnsWerk 2019

Integrale wijsheid | Ken Wilber | Samsara Books | gebonden, 208 pag. | € 25,90

De toekomst van het Boeddhisme

Fragment uit Integrale Wijsheid | door Ken Wilber

____________________________________

Welke toekomst is weggelegd voor de spiritualiteit, en met name voor het specifieke voorbeeld dat ik in het boek Integrale wijsheid bespreek, het Boeddhisme?

 

Terwijl wereldwijd de bètawetenschappen, kunsten en alfawetenschappen in sneltreinvaart door de rationele en pluralistische stadia zijn gegaan, en nu op de brink van een revolutionaire doorbraak naar integraal staan, staan de meeste religies vol trots met de hakken in het zand in het mythische en etnocentrische. Daardoor is religie wereldwijd gegarandeerd de belangrijkste reden – meer nog dan racisme – voor het bestaan van conflicten, disharmonie, liefdeloosheid (in tegenstelling tot wat ze zelf zegt in haar pr), oorlog en terrorisme. In feite is terrorisme al dertig jaar lang meer voortgekomen uit religieuze motieven dan politieke. Dertig of veertig jaar geleden werden terroristische aanslagen vrijwel uitsluitend gepleegd door groepen als de Rote Armee Fraktion, de Baader-Meinhof-Groep of de PLO. Sinds die tijd zijn de organisaties die terroristische aanslagen pleegden vaker van religieus-fundamentalistische snit geweest – inclusief groepen als Hamas en Al Qaida, maar ook vertegenwoordigers van vrijwel alle andere grote religies: leden van de Southern Baptist-kerk die bommen leggen bij abortusklinieken, Boeddhisten die het zenuwgas sarin verspreiden in de metro van Tokyo, Sikhs en Hindoes die vechten om de grenzen van Pakistan, Boeddhisten en Tamil-Hindoes die vechten om het in pacht hebben van de enige echte spirituele waarheid. De wetenschap neemt stelling aan de ene kant van de rationele wereldcentrische scheidslijn en de religie neemt stelling aan de lagere kant, in het mythisch etnocentrische. En dat volstrekt idiote debat (de rationele wetenschap versus de mythische religie) is de kern van de strijd – een wereldwijde cultuurstrijd, althans zolang de religieuze factie de boel niet escaleert door zich op het terroristische pad te begeven.

 

Het probleem zit nog dieper. Zelfs de hogere stadia van spirituele intelligentie, hoe belangrijk en onmisbaar ze ook zijn, leiden op zichzelf niet tot ware spirituele bevrijding, ontwaken en Verlichting. Daarvoor is toestandontwikkeling noodzakelijk. Dit is altijd een van de sterke punten geweest van de meeste Boeddhistische scholen. Daar komen we zo direct nog op terug. Het probleem zit hem in het feit dat een groot aantal religies zich uitsluitend op structuren verlaat, op spirituele intelligentie (om nog maar niet te spreken van de religies die zich uitsluitend op hun mythisch stadium verlaten). Maar spirituele intelligentie biedt alleen een relatieve waarheid. Dat is voldoende om in samenhang met de overige soorten meervoudige intelligentie – moreel, interpersoonlijk, emotioneel, cognitieve wereldbeelden, intrapersoonlijk, om er een paar te noemen – het afzonderlijke zelf te begeleiden op zijn reis door het leven. Maar het stelt het afzonderlijke zelf niet in staat om te transcenderen tot het Ware Zelf, het Zelf als ultieme Geest, zuivere Aldus-heid of Zo-heid. Met andere woorden, het helpt ons niet om toegang te krijgen tot de ultieme Waarheid, de Grond en het Doel en de Zo-heid van de evolutie – van kosmisch tot persoonlijk. De spiritualiteit krijgt niet de kans de unieke rol te spelen die ze daarbij heeft – het ontwaken, door middel van een ontwikkeling in toestandstadia, van onze Hoogste Identiteit in de ultieme Geest. We herkennen niet eens onze ultieme kern als menselijk wezen – de zuivere onkwalificeerbare IK BEN-heid als zodanig – maar zien deze aan voor een klein zelf, een object of verzameling objecten, dat zijn armetierige plaats inneemt tussen alle andere kleine, eindige objecten in het universum, die ieder voor zich leven, lijden, worden gekweld en gemarteld en ten slotte sterven. De ongeboren, ongemaakte, ongeschapen, onsterfelijke, liefhebbende en vreugdevol gelukzalige kern van het Zijn zien we niet en weten we niet te verwerkelijken, en daardoor komen we ook niet toe aan de ultieme Werkelijkheid. Het leven trekt voorbij als een droom, een bubbel, een luchtspiegeling, een flikkerend beeld in een woestijn van lijden, en niemand wordt er een cent wijzer van. De spiritualiteit en haar ene, ware, unieke en radicale doel staan er dor en droog bij.

 

Het Boeddhisme heeft altijd twee belangrijke sterke punten gehad: ten eerste, vanuit het structurele perspectief, is het tot stand gekomen als rationele, wereldcentrische religie (neem nooit iets aan op grond van de een of andere mythische autoriteit, maar vertrouw op je persoonlijke ervaring en overwegingen), en ten tweede: het hecht het hoogste belang aan toestanden. Vanzelfsprekend staan niet alle scholen binnen het Boeddhisme – en zeker niet alle leerlingen – op dit veelbelovende niveau (om nog maar te zwijgen van de hogere niveaus). Veel scholen en leerlingen zijn, zoals we hebben gezien, blijven steken in het magische of mythische. Op zich is het prima wanneer de jongere leerlingen op de lopende band van hun ontwikkeling de magische en mythische stadia van het Dharma-onderricht doorlopen. Zolang de hogere stadia voldoende duidelijk in beeld blijven – en zolang het Boeddhisme hopelijk ook zelf het traject van zijn lopende band blijft volgen, in de richting van een tweedelaagse, integrale, evolutionaire Vierde Grote Draai, zodat de Boeddhistische leer gelijke tred houdt met de evolutie van de Geest en de Dharma – is het een goede zaak dat er ook magische en mythische stadia van Dharma-onderricht beschikbaar zijn, zolang het maar duidelijk is dat deze geen volledig beeld van de leer kunnen geven.

 

Dit gaat op voor alle beschikbare stadia van de wereldbeelden. Boeddhistisch onderricht in de Westerse wereld is op dit moment, zoals we eerder hebben besproken, vooral gericht op het pluralistische wereldbeeld van de spirituele intelligentie (godzijdank in combinatie met causale en non-duale toestanden). Maar het pluralistische wereldbeeld gelooft net als alle andere wereldbeelden van de eerste laag dat de eigen waarheid en waarden de enige echte zijn. Omdat verder de wereldbeelden van de structuren (in tegenstelling tot de gezichtspunten van de toestanden) niet door middel van introspectie waarneembaar zijn, zijn de contemplatieve en meditatieve tradities zich grotendeels niet bewust van het bestaan van deze structuren en de manier waarop de daarmee verbonden wereldbeelden zich ontwikkelen (in tegenstelling, nogmaals, tot de toestanden, die ze vaak tot in groot detail in kaart hebben gebracht). Daarom zal het Boeddhisme (net als andere religies) onbewust de Dharma vereenzelvigen met het eigen huidige wereldbeeld – wat in het Westen, zoals gezegd, in de meeste gevallen betekent dat de Dharma wordt gelijkgesteld aan het pluralistische wereldbeeld (terwijl de conventionele Westerse religie nog lager wordt ingeschat, met een mythisch wereldbeeld). En dit is een regelrechte ramp voor het Boeddhisme (om nog maar te zwijgen van die conventionele religie), omdat de Dharma op die manier alleen nog maar wordt geïnterpreteerd vanuit een pluralistisch perspectief. De Dharma overerft zo niet alleen de positieve waarheden van het pluralistische wereldbeeld (de gevoeligheid, zorgzaamheid, interesse voor burgerrechten, de zorg voor het milieu, het feminisme en het streven naar duurzaamheid), maar ook de negatieve en beperkende aspecten: het is een wereldbeeld van de eerste laag, en daarom noodzakelijkerwijs gefragmenteerd.

 

 

Over de auteur


Ken Wilber (1949) is een Amerikaanse filosoof die een samenhangende visie heeft omtrent wetenschappelijke stromingen en de evolutie van het bewustzijn. Hij pleit voor de vereniging van duurzame groei en duurzame spiritualiteit. Hij is onder andere bekend van zijn boeken Beknopte geschiedenis van alles en Integrale visie. De integrale theorie van Ken Wilber maakt onder andere gebruik van Spiral Dynamics, maar gaat verder en wordt wel de theorie die alles verklaart genoemd.

 

___________________________________

Naar het artikelenoverzicht