BZO27brucespringsteen

BewustZijn Online

Bruce Springsteen verwoordt Amerika

 

In de Verenigde Staten heb je geen gewone snelwegen maar highways, een ongekend fenomeen. Op de eerste plaats is zo’n highway láng, er komt geen eind aan. Wie ooit dit reusachtige land met de auto doorkruist heeft - van North Carolina naar Ohio, van Ohio via Indiana, Illinois en Iowa naar Nebraska, dwars door de woeste hoogten van Colorado naar Utah en Nevada, dan door Californië en vervolgens de hele oost-west route weer terug door de eindeloze droogte van Arizona en New Mexico naar Texas, Oklahoma, Arkansas en Tennessee - die weet wat het is om land vóór en achter je te hebben. De highway is een realiteit. Maar meer dan dat vertegenwoordigt hij een droom. Hij is de hoop op een nieuw leven, een nieuw begin. In dat opzicht doet hij zijn naam eer aan. Letterlijk betekent die ‘hoge weg’: een weg die beloftes doet en geeft. Dat klopt, maar hij neemt ook, en stelt teleur. Zoals dat gaat met dromen als ze bijna ongemerkt omslaan in een nachtmerrie.

 

Is a dream a lie when it don’t come true, or is it something worse? Deze woorden, gezongen door Bruce Springsteen in zijn lied ‘The River’, weerspiegelen krachtig hoe hij weemoed en vitaliteit laat versmelten. Het nummer opent werelden van verlangen: op weg willen maar niet kunnen gaan. Als een jammerklacht uit diepe diepten klinkt een gevoel van hopeloosheid, dat perfect weergeeft hoe je je moet voelen als je blut raakt in dit geldland bij uitstek. Ineens blijkt die oneindige uitgestrektheid veel te groot. Herinneringen aan betere tijden bieden dan geen troost meer. Integendeel: Those memories come back to haunt me, they haunt me like a curse.1 Dat the American dream niet alleen een leugen, maar iets veel ergers is - namelijk een nachtmerrie, wéét Bruce Springsteen. Het is een thema dat altijd weer terugkeert in zijn muziek. Hij kent de Verenigde Staten, en het land kent hem.

 

Het besef dat zijn songs alleen de realiteit van zijn land zouden vertolken als zij verhalen konden vertellen, vormde een doorbraak in de creatieve mogelijkheden van deze soul man, zoals hij zichzelf noemt. Sindsdien fungeert Bruce Springsteen als spreekbuis en vertelt hij op ontroerende en betrokken wijze over Amerikaanse mannen en vrouwen die in stilte voor hun waardigheid vechten. Hij leeft zich intens in hun lot in, luistert naar wat hen overkomt en zingt erover. Hiermee schenkt hij de Verenigde Staten, dat kolossale land met zijn grote invloed op alle delen van de wereld, hoorbare waarachtigheid. De leugen is ontmaskerd. Hoor hoe hij zacht en warm zingt: Hot soup on a campfire under the bridge, shelter line stretchin’ round the corner. Welcome to the new world order. Families sleepin’ in their cars in the Southwest, no home no job no peace no rest. The highway is alive tonight, but nobody’s kiddin’ nobody about where it goes.2 Heb je geen geld? Dan is de highway een doodlopende steeg. Een aura van droefenis omgeeft de hoofden van de verschoppelingen, de outcasts en misfits, van hen die buiten het maatschappelijk kader vallen. Ze zijn het slachtoffer van een meedogenloos systeem, dat ze als losers wegzet, als mislukkingen die zelf schuld zijn aan hun situatie. Of dit klopt? In elk geval confronteren de wegen in dit land je met je eigen lot. De highway, in al zijn oneindigheid, eenzaamheid, rauwheid en óók tederheid, is zonder twijfel een plek waar je jezelf tegen zult komen. Of je nou rijk of arm bent, gelukkig of ongelukkig; op de vluchtstrook dient het lot zich onverbiddelijk aan.

 

Uur na uur zit je achter het stuur, het gáát maar door… (I’ve got three more hours but I’m covering ground3) en overal tref je diezelfde wegrestaurants en hamburgerketens aan. Om je heen is er intussen van alles gaande. Ergens rijdt iemand rond om tot rust te komen (At night I wake up with my sheets soaking wet, and a freight train running through the middle of my head4). Een ander is ver weg met zijn gedachten, bij andere wegen en straten waar hij als piepjonge militair ooit ingewijd werd in de geheimen van de dood (On the road to Basra stood young Lieutenant Jimmy Bly, detailed to go through the clothes of the soldiers that died. At night in dreams he sees their souls rise, like dark geese into the Oklahoma skies5.) En wat te denken van die cop die een crimineel achtervolgt, maar het niet voor elkaar krijgt om hem te arresteren omdat hij weet dat het zijn broer is (I pulled over to the side of the highway and watched his taillights disappear6)? Of de jongen die met een gestolen auto de nacht in rijdt, doodsbang dat ie oplost in de duisternis (I ride by night and I travel in fear, that in this darkness I will disappear7)? Een ander is zojuist verongelukt en iemand zag het gebeuren: An ambulance came and took him to Riverside, I watched as they drove him away. And I thought of a girlfriend or a young wife, and a state trooper knocking in the middle of the night, to say your baby died in a wreck on the highway8’. Op de nachtelijke highway bevinden zich de meest diverse mensen. Een jonge vrouw ontvlucht haar relatie; twee ouders rijden naar hun zieke zoon; een andere jonge vrouw raakte zwanger tijdens de lange reis en weet nu al dat ze een zoon zal krijgen die ze Jacob zal noemen.

 

Maar wat er ook gebeurt, welke consequenties dit ook zal hebben: de highway spreekt. Zijn woord kondigt zich uit hemelverten aan en is hoorbaar in stilte die er altijd al was. Deze stilte van dat wat komen gaat is een constante van Bruce Springsteen. Zijn ondubbelzinnige teksten behoeven geen uitleg; directheid is eigen aan de Amerikaanse ziel, die liever heeft dat situaties concreet beschreven worden dan dat er goedkope beelden gebruikt worden. Die ene uitzonderlijke keer dat hij de highway als metafoor gebruikt, doet Springsteen dat dan ook op een tactvolle diepzinnige manier.

 

Hij is in zijn 33e levensjaar als hij het lied ‘My Father’s House’ schrijft. Niet alleen zijn leeftijd en de titel van de song doen religieuze inspiratie vermoeden, ook de tekst heeft een openlijk spirituele dimensie. Hoofdpersoon is een man die droomt dat hij een kind is. Hij probeert door het bos naar huis te komen voordat het donker wordt. De wind ruist door de bomen, spookachtige stemmen fluisteren in de velden. Zijn hart klopt wild. De duivel zit ’m op de hielen. Takken en doornen scheuren zijn kleren en verwonden zijn armen. Hij stort zich tussen de bomen door en ziet het huis van zijn vader. Bevend valt hij hem in de armen. Dan ontwaakt de dromer. Hij denkt aan zijn vader en 'the hard things that pulled us apart'. Hij wil zich met hem verzoenen, kleedt zich aan en gaat op weg. Als hij aankomt, ziet hij licht door het raam schijnen. Door een kier van de deur die op de ketting zit, vraagt een hem onbekende vrouw wat hij wil. Hij vertelt haar wie hij zoekt, maar de vrouw zegt dat daar niemand met die naam meer woont. In de laatste strofe van het lied staat de highway voor een weg die niet altijd haalbaar is: je hebt spijt van iets, wilt je verzoenen en dat mislukt: My father’s house shines hard and bright, it stands like a beacon, calling me in the night. Calling and calling, so cold and alone, shining cross this dark highway, where our sins lie unatoned9’.

 

Wat bracht een jonge Europeaan ertoe een oceaan over te vliegen om dwars door achttien staten te gaan rijden? Natuurlijk wilde hij zelf ervaren wat hij uit films en muziek had meegekregen. Hij wilde weten hoe zíjn highway eruit zag. Het westen riep, luid en duidelijk. Maar welk lot zocht hij? Was hij op zoek naar zichzelf? Naar zijn vrouw? Of naar zijn ongeboren zoon? Misschien was het van alles wat. Ik denk dat hij vooral een innerlijk thuis zocht, het huis van zijn Vader, dat beloftes doet en geeft, net als die eindeloze highway waarop ik hem zie rijden en die om een gebed lijkt te vragen, het eenvoudigste gebed dat dit land kent en dat het altijd opnieuw horen wil en nodig heeft, zoals een zanger zijn stem: God bless America.

 

Tekst: Mathijs van Alstein. Mathijs is priester van de Christengemeenschap in Zeist.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het tijdschrift Die Christengemeinschaft.

 

1 Bruce Springsteen: The River, The River, 1980

2 Bruce Springsteen: The Ghost of Tom Joad, The Ghost of tom Joad, 1995

3 Bruce Springsteen: Open all Night, Nebraska, 1982

4 Bruce Springsteen: I’m On Fire, Born in the USA, 1982

5 Bruce Springsteen: Souls of the Departed, Lucky Town, 1992

6 Bruce Springsteen: Highway Patrolman, Nebraska, 1982

7 Bruce Springsteen: Stolen car, The River, 1980

8 Bruce Springsteen: Wreck on the Highway, The River, 1980

9 Bruce Springsteen: My Father’s House, Nebraska, 1982

____________________________________

Naar het artikelenoverzicht