BZO21ponderosa

BewustZijn Online

Ecologische Pedagogie

De Ecologische Pedagogie staat als concept vooralsnog in de kinderschoenen. Het Unesco Institute of Education definieert het als een benadering die onderwijs terugbrengt binnen de culturele tradities en natuurlijke omgevingen van gemeenschappen, als alternatief voor de gespecialiseerde instituten, i.e. scholen. Op de Ponderosa vertalen we natuurlijke patronen en principes die ten grondslag liggen aan de instandhouding van ecosystemen naar de realiteit; dit proces is intuïtief, aards en praktisch. We baseren ons onder andere op de ‘systeem theorie’ zoals beschreven door de Oostenrijks-Amerikaanse natuurkundige Fritjof Capra, die het denken in termen van relaties, patronen en context als cruciaal beschouwd voor het begrijpen van levende systemen – levende organismen, sociale systemen, of ecosystemen. Ten behoeve van ontwikkeling en verspreiding van de ecopedagogie, doen we onderzoek op internationaal niveau en ondersteunen initiatieven elders in de wereld. Daartoe werkt de Ponderosa samen met het International Earth Charter.

____________________________________

Ponderosa - leren in vrijheid en verbinding met de wereld

door Mirjam Olsthoorn (2016)

 

Artistieke gevoeligheid, emotionele dichtheid, interpretatie-capaciteit, een kritische en integrerende houding, affectief geheugenwerk, talent en uitvinding, de dubbele wegen tussen abstractie en realisatie, tolerantie en kneedbaarheid, risico en twijfel, de geest van de wetenschap en de essentie van de kunst, natuur en leven… Deze kwaliteiten zijn binnen de Ponderosa vele malen belangrijker dan de simpele verwerving van verzamelingen van feiten en systemen.

 

Als je groot bent… mag je een uitzondering zijn in de samenleving en word je toch - of juist - geaccepteerd. Je mag je hoofd boven het maaiveld uitsteken, op barricades gaan staan, introvert zijn of verlegen, liever op jezelf dan in de groep. Je voldoet en kunt door jouw ‘anders zijn’ een functionele bijdrage leveren.

Maar wanneer je een kind bent en anders denkt of wilt leven, je niet kunt manifesteren in grootschaligheid, wel wilt maar niet kunt leren binnen de nauwe kaders van de gecontroleerde samenleving, geen schaap wil zijn maar een tijger… dan voldoe je niet. Je wordt doorgaans gedwongen om het leven op de standaardmanier vol te houden en lukt dat niet, dan kom je in een circus van zorg- en overige instanties terecht die allemaal trachten jou terug te brengen in het systeem. Jaar in jaar uit wordt het gevoel gevoed dat je niet voldoet. Tot je groot bent.

 

Toen Mirjam Olsthoorn en Pedro Duarte, initiatiefnemers van de Ponderosa, 5 jaar geleden vanuit Portugal naar Nederland (r)emigreerden, verwonderden zij zich over de verstarring en kunstmatige uniformiteit van de maatschappij hier. Voor hen betekende dit een zoektocht naar ruimte om het experiment, de creativiteit, de vrijheid en organische verbinding met het land te hervinden en ‘licht’ te beleven. Dat bleek een interessante ontdekkingsreis.

 

‘Na 2 jaar werken aan een ecologische visie op onderwijs, vonden we het voormalige duivencentrum aan de Bronsbergen in Zutphen, met de welluidende naam ‘Ponderosa’. Het is een prachtige buitenplek, omgeven door witte gebouwtjes (duiventillen) die samen een bijna mediterrane sfeer uitstralen. Hier ontstond 3 jaar geleden en samen met de kinderen en jongeren opgebouwd en vorm gegeven de ‘Aardeschool’. Al gauw bleek de behoefte aan een plek waar geleefd wordt om te leren en geleerd om te leven groot. Waar kinderen en jongeren vanuit vrijheid en in verbinding met de aarde en met de groep leren te vertrouwen op zichzelf en stap voor stap vanuit eigenwaarde hun ontwikkelingsproces gaan. Waar leervragen ontstaan vanuit intrinsieke motivatie en door een rijke en dynamische omgeving. Waar vanuit een gevoel van erbij-horen gewerkt wordt aan ecologische, sociaal-empathische en emotionele waarden en vaardigheden. En waar binnen die context het cognitieve leren vanzelf plaatsvindt.

 

Steeds meer kinderen en jongeren met een hoog en/of bijzonder ontwikkelingspotentieel redden het niet binnen het reguliere systeem. Ze denken veelal ‘anders’, kijken en zoeken verder dan hun neus lang is en met minder nemen ze geen genoegen. Als ze bij ons aankomen, zijn ze vaak stil en angstig. Jarenlang leefden ze met het gevoel dat ze niet voldeden. Dat is meer dan schrijnend. We zien ze stap voor stap aarden en, mits ze echt voldoende ruimte en tijd krijgen, opbloeien en uitgroeien tot wie ze in werkelijkheid zijn: mooi, veerkrachtig en boordevol talent. Nu, na 3 jaar, dragen zij de plek en tonen de volwassen en institutionele wereld wat dit betekent.

 

De ecologische visie op leren en ontwikkelen blijkt een nog maar een dunne voedingsbodem in de westerse wereld te hebben. De simpele zienswijze dat wanneer wij zorgdragen voor het (leer-) ecosysteem, dit systeem op haar beurt weer voor elk organisme/individu zorgt, is moeilijk te bevatten, laat staan praktisch te realiseren. In traditionele gemeenschappen - waar de community gebouwd is op common values en functionele interafhankelijkheid - is het een manier van overleven. In onze wereld betekent het een compleet nieuwe mindset; en dat geeft aanleiding tot misverstanden. Want vaak wordt gedacht dat we een min of meer spirituele leefgemeenschap vormen, waar mentale idealen uitgedragen worden middels kretologieën die maar al te gemakkelijk bevestigd, gedeeld en gereflecteerd worden. Voor de duidelijkheid: we zijn niets meer of minder dan mensen die alles-wat-leeft serieus nemen en met de rest spelen; wetenschappers, activisten en kunstenaars, die geloven dat gelijkwaardigheid, diversiteit, vrije wil en vrije keuze binnen een natuurlijke levenssetting samen leiden tot sociale verantwoordelijkheid. En in het luisteren naar en het zorgen voor elkaar, vinden we tegelijkertijd enorm veel levenslust en plezier.

 

Je zou het misschien niet denken, maar de institutionele wereld staat open voor dit soort experimenten! Zolang ook wíj maar open zijn, de relatie aangaan en kwaliteit blijven waarborgen. Al balancerend op het raakvlak tussen onderwijs en zorg, nemen we een voorsprong op de actuele politieke vraag betreffende het groeiend aantal kinderen dat gebaat is bij een alternatieve leeromgeving. Prachtig nieuws is dat op 7 juli jongstleden in de Tweede Kamer zowel de motie met betrekking tot financieringsmogelijkheden voor gecombineerde zorg-onderwijsorganisaties als de motie rondom onderwijsvrijheid in het belang van leerrecht zijn aangenomen. Al blijft het wonderbaarlijk dat, in vergelijking tot andere Europese landen, dergelijke wettelijke kaders in Nederland maar zo heel moeizaam gestalte krijgen.

 

Intussen worden op de Ponderosa de duiventillen langzaam maar zeker verbouwd tot werkplaatsen en ateliers waar kunstenaars en ambachtslieden hun bedrijvigheid kunnen uitoefenen. Dit geeft zinvolheid aan onze plek als minimaatschappij en schenkt de kinderen een natuurlijk aanbod om te leren vanuit een realistische praktijk. Omdat we op dit moment een populatie van leerlingen en begeleiders met een uitgesproken passie voor muziek hebben, wordt er een muziekstudio gebouwd. Dit is precies hoe het systemisch werkt: dingen ontstaan vanuit de levende omgeving en zijn altijd aan verandering onderhevig. De tuinen en kippen, eenden, pony’s en bijen blijven die dynamische omgeving voeden; net als het prachtige IJssellandschap dat ons omgeeft.

 

In september gaat de Ponderosa - als vrijplaats voor leren en leven - met een dozijn kinderen en jongeren zijn vierde jaar in. We namen afscheid van één van onze pioniers, die 3 jaar geleden angstig en vol weerstand binnenkwam en zich nu, krachtig en trots, een eigen weg gebaand heeft richting reguliere groenopleiding. 3 jongeren gaan aankomend jaar op de Ponderosa staatsexamen doen: 2 op vwo- en 1 op vmbo-t niveau. Veel mooier is echter dat ze hun passies en talenten volgen en uitgroeien tot sociaal bewogen jonge mensen met een kritische blik en open houding.

 

Als open-source leergemeenschap maken we deel uit van de wereld en daarmee voelen ons dag in dag uit verbonden. We ondersteunen alternatieve leerinitiatieven elders, in Nederland en de hele wereld. Een Europees project in het kader van het Erasmus+-programma staat op de agenda: Educatio Telluris – towards ecological learning communities in Europe. Voor de kinderen en jongeren een prachtige manier om gelijksoortige initiatieven in Europa te kunnen ontdekken!’

 

augustus 2016 Mirjam Olsthoorn

____________________________________

Naar het artikelenoverzicht